Poza litwinizmem: analiza porównawcza WKL w litewskiej i białoruskiej narracji historycznej
ORCID: Piotr Rudkouski: 0000-0002-8527-9121
Afiliacja: “Free Belarus Journal”
Pages: 81-104
Edition: Lublin 2025
DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.1.4
Citation method: P. Rudkouski, Beyond Litvinism: a comparative analysis of the GDL in the Lithuanian and Belarusian historical narrative, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 1, s. 81-104, DOI: https://doi.org/10 .36874/RIESW.2025.1.4
Keywords: Grand Duchy of Lithuania, historical Lithuania, Litvinism, national narratives
Abstract:
This paper examines the “Litvinism” controversy, a persistent source of tension in Lithuanian-Belarusian relations centred on competing interpretations of the shared history of the Grand Duchy of Lithuania (GDL). The study undertakes a comparative analysis of influential historical narratives from both Lithuania and Belarus, drawing from a wide range of sources, including academic publications, textbooks, Wikipedia articles, and YouTube content. The research methodology identifies and systematically compares eight core thematic points of contention: the GDL’s political structure, its ethnic nature, the framing of its Slavic element and chancery language, the nature of its territorial expansion, the foundation of Vilnius, the interpretation of historical Lithuania’s names, and the geographical location of historical Lithuania. The analysis shows that Lithuanians and Belarusians hold deeply entrenched, often divergent views on the history of the GDL. The points of convergence are relatively scarce; however, they seem to offer a real chance for conversation and finding some common ground.
Bibliography:
1. AG 1989 – Gumuliauskas A., Besidomintiems Lietuvos istorija, Vilnius 1989.
2. AS 1989 – Šapoka A., Lietuvos istorija, Vilnius 1989 (orig. 1936).
3. EG 1996 – Gudavičius E., Following the Tracks of a Myth, “Lithuanian Historical
4. Studies” 1996, vol. 1, pp. 38–58, DOI: 10.30965/25386565-00101003.
5. EG 1999 – Gudavičius E., Lietuvos istorija. T.1: Nuo seniausiu laiku iki 1569 metu, Vilnius 1999.
6. JP 1989 – Pficneris J., Didysis Lietuvos kunigaikštis Vytautas kaip politikas, Vilnius 1989.
7. LI 2013 – Eidintas A. et al., Lietuvos istorija, Vilnius 2013.
8. L-8 2014 – Kapleris I. et al., Laikas 8. Istorijos vadovelis, I–II d., Vilnius 2014.
9. LS 2016 – Šedvydis L., Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystes valdančiojo elito rengimas viešajam valstybes gyvenimui XVI a. – XVII a. viduryje, doctoral thesis, Humanities, History (05 H), Kaunas 2016.
10. RK 2022 – Kamuntavičius R., Gudijos istorija – pirmoji Baltarusijos istorija lietuviu kalba, Vilnius 2022.
11. SR 1994 – Rowell S.C., Lithuania Ascending: A Pagan Empire within East-Central Europe, 1295–1345, Cambridge 1994.
12. SS 2011 – Sužiedelis S. (ed.), Historical Dictionary of Lithuania, Lanham 2011.
13. TB 2000 – Baranauskas T., Lietuvos valstybes ištakos, Vilnius 2000.
14. ZN 2018 – Norkus Z., An Unproclaimed Empire: The Grand Duchy of Lithuania from the Viewpoint of Comparative Historical Sociology of Empires, Abingdon 2018.
15. ZZ 2013 – Zinkevičius Z., The Lithuanians: Praeities didybe ir sunykimas, Vilnius 2013.
16. YouTube-LDK – Lietuvos Didžioji Kunigaikštyste | Pakilimas ir žlugimas, Idomioji Dokumentika, 28 December 2024, https://www.youtube.com/watch?v=Mhpgpq5ZjD0.102
17. Piotr Rudkouski YouTube-MK – Idomioji Lietuvos istorija – Mindaugo Karalyste – Krikščioniška Lietuvos valstybe 1253–1263, Remi eShark, 11 January 2012, https://www.youtube.com/watch?v=MuC8_LjPFaI.
18. YouTube-VD – Vytautas Didysis, laikraštis Šviesa, 29 February 2012, https://www.youtube.com/watch?v=J5sKlAQvsCE.
19. WIKI-lt – Lietuvos Didžioji Kunigaikštyste, https://lt.wikipedia.org/wiki/Lietuvos_Did%C5%BEioji_Kunigaik%C5%A1tyst%C4%97 [26.06.2025].
20. AA 2009 – Astapenka A., I hdie zaradilisia i uskormleny sut’ pa bozie: Dosled belaruskaha natsyyanalizmu, Saint Petersburg 2009.
21. AB 2008 – Butevich A., Raskidanae hniazdo kryvitskai slavy: Nezvychainaja vandrouka pa Krewskikh murakh, Minsk 2008.
22. AK 2008 – Katliarchuk A., U cieniu Polshchy i Rasei: Vialikaje Kniastva Litouskaje i Shvetsija u chase jeurapejskaha kryzisu siaredziny XVII st., “ARCHE” 2008, no. 7–8.
23. AKl 2008 – Klinau A., Malaja padaroznaja knizhka pa Horadzie Sonca, Minsk 2008.
24. AKr 1998 – Krautsevich A., Stvarenne Vialikaha Kniastva Litouskaha, Minsk 1998.
25. AKr 2013 – Krautsevich A., Historyja Vialikaha Kniastva Litouskaha, 1248–1341 h., Hrodna–Wrocław 2013.
26. AKr 2017 – Krautsevich A., Vialikaje Kniastva Litouskaje u jeurapejskaj i belaruskaj historyi, Ostrogorski Academy, 2017.
27. ENC 2005 –Pashkou H. et al. (eds.), Vialikaje Kniastva Litouskaje: Entsyklapedyja: u 2 t., 2nd ed., Minsk 2005.
28. HB 2008 – Historyja Belarusi u 6 t., vol. 2: Ju. Bokhan, H. Halechanka (eds.), Belarus’ u peryjad VKL, Minsk 2008.
29. MY 2000 – Jermalovich M., Belaruskaja dziarzhava: Vialikaje Kniastva Litouskaje, Minsk 2000.
30. US 2001 – Sviazhynski U., Prablema idientyfikatsyi afitsyjnaj movy Vialikaha Kniastva Litouskaha, [in:] Metriciana: dasledavanni i matyjalny Metryki Vialikaha Kniastva Litouskaha, vol. 1, Minsk 2001, pp. 109–136.
31. VB 2006 – Belazarovich V.A., Histaryjahrafija historyi Belarusi, Hrodna 2006.
32. VP 2003 – Picheta V., Istoryja belorusskogo naroda, Minsk 2003 (orig. 1910, 1918–1920).
33. ZP 2005 – Pazniak Z., Belaruska-Rasejskaja vajna. Belarus is an Eastern Outpost, Warsaw–New York–Vilnius 2005.
34. ZS 2009 – Sićka Z., Utrop Litvy. Da 1000 ch uhodkau zhadki taponim a “Litva” u Kviedlinburhskich analach, Baranavichy 2009.
35. YouTube-HZP – Historyja pad znak?? Pahoni, Belsat News: Vitaut, 1 September 2009, https://www.youtube.com/watch?v=OVvNs312oKg.
36. Hrunvald, 2 October 2009, https://www.youtube.com/watch?v=DL30GpVDvE4.
37. YouTube-ZBH-1 – Zahadki belaruskaj historyi, BELSAT HISTORY: Čamu paliaki u Litvie havoriać pa-belarusku?, 16 February 2021, https://www.youtube .com/watch?v=oOGqEkjSiYA.
38. Ci byla b Belarus’ biez Vilni?, 5 February 2019, https://www.youtube.com/watch?v=xIXfM9B5E0g.
39. Vilnia jak našaia stalica, 14 January 2019, https://www.youtube.com/watch?v=hIjsg9xeSRA.
40. YouTube-ZBH-2 – Zahadki belaruskaj historyi, BELSAT HISTORY: Histaryčnaja Litva, 18 December 2018, https://www.youtube.com/watch?v=x0STm_Z8gYw.
41. Vialikaje Kniastva Litouskaje – Belarus’ ci Lietuva?, 13 May 2017, https://www.youtube.com/watch?v=p06B19M7QQE.
42. WIKI-by-n – Vialikaje Kniastva Litouskaje, https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5 [26.06.2025].
43. WIKI-by-t – Vialikaje Kniastva Litouskaje, https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5 [26.06.2025].
44. Baranauskas T., On the Origin of the Name of Lithuania, “Lituanus” 2009, vol, 55, no. 3, pp. 28–36.
45. Bare su baltarusiu i konfliktą isivelęs Antanaitis: jis aiškino, kad Vilnius priklauso Baltarusijai, Delfi, 8 August 2023, https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/bare-su-baltarusiu-i-konflikta-isiveles-antanaitis-jis-aiskino-kad-vilnius-priklauso-baltarusijai-94142867.
46. Baltarusijos baletas gviešiasi Vytauto Didžiojo, Delfi, 27 August 2013, https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/baltarusijos-baletas-gviesiasi-vytauto-didziojo.d?id=62168637.
47. Frost R., Book Review: Lithuania Ascending: A Pagan Empire within East-Central Europe, 1295–1345, by Stephen C. Rowell (Cambridge, 1994), “Slavonic and East European Review” 1995, vol. 73, pp. 536–538.
48. Gudavičius E., Following the Tracks of a Myth…, “Lithuanian Historical Studies” 1996, vol. 1, no. 1, pp. 38–58.
49. Gutauskaite I., Europarlamentaras Auštrevičius: Lietuvos institucijos turejo anksčiau pradeti dometis Karač, Delfi, 27 August 2023, https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/europarlamentaras-austrevicius-lietuvos-institucijos-turejo-anksciau-pradeti-dometis-karac-94311485.
50. Krippendorff K., Content Analysis: An Introduction to Its Methodology, 4th ed., Los Angeles 2019.
51. Lithuania, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Lithuania.
52. “Litvinizm” z belaruskaj i litouskaj pierspektyvy, “Hadavik Centra Belaruskich Studyjau” 2024, no. 10.
53. Mickunaite G., Making A Great Ruler: Grand Duke Vytautas of Lithuania, 1st ed., Central European University Press, 2006, http://www.jstor.org/stable/10.7829/j.ctv10tq6g2.
54. Name of Lithuania, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Name_of_Lithuania.
55. Pancerovas D., Ar perrašinejamos istorijos pasaku ikvepta Baltarusija gali kesintis i Rytu Lietuvą?, 15min.lt, 1 October 2014, https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/istorija/ar-perrasinejamos-istorijos-pasaku-ikvepta-baltarusija-gali-kesintis-i-rytu-lietuva-582-456877.
56. Seimo nario V. Sinicos pranešimas: prašoma panaikinti akreditaciją S. Cichanouskajos atstovybei, BNS, 22 July 2025, https://sc.bns.lt/view/item/seimo-nario-v-sinicos-pranesimas-prasoma-panaikinti-akreditacija-s-cichanouskajos-atstovybei-511481.
57. Rudkouski P., VKŁ u idealahičnym dyskurse belaruskaha režymu, [in:] A. Nikžentaitis (ed.), Litva – Belarus’: dyjaloh pra minulae, Vilnius 2023.
58. Venckunas V., Tomas Baranauskas: Litvinistams svarbiausia tureti gražią istoriją, kuri galetu sutelkti tautą, Bernardinai.lt, 29 September 2012, https://www.bernardinai.lt/2012-09-29-tomas-baranauskas-litvinistams-svarbiausia-tureti-grazia-istorija-kuri-galetu-sutelkti-tauta/.
59. Viešas laiškas, Vilnius, 25 February 2025, https://docs.google.com/document/d/1RVcLaLAJHZRmdn6gYZT2ad-2dcDA0gJ3/edit?tab=t.0.
60. Vileita V., Between Securitization and Integration of Competing Historical Narratives: Lithuanian Responses to Belarusian ‘Litvinism’, master’s thesis, Vilnius University,
61. Institute of International Relations and Political Science, Eastern European and Russian Studies, Vilnius, 8 January 2022, https://epublications.vu.lt/object/elaba%3A192958065/index.html.
62. Vilniuje – pusšimčio žmoniu protestas prieš Sviatlanos Cichanouskajos biurą: ‘Lauk iš Lietuvos’, TV3, 8 August 2025, https://www.tv3.lt/naujiena/lietuva/vilniuje-pussimcio-zmoniu-protestas-pries-sviatlanos-cichanouskajos-biura-lauk-is-lietuvos-n1442257.
PDF: Download