Juliusz Mieroszewski „Materiały do refleksji”. Nowa publikacja Instytutu Europy Środkowej

Nakładem Instytutu Europy Środkowej w tym tygodniu ukaże się wybór tekstów Juliusza Mieroszewskiego pt. „Materiały do refleksji”. Publikację opracował i opatrzył wstępem prof. Rafał Habielski.

Juliusz Mieroszewski (1906–1976), publikujący pod pseudonimem Londyńczyk, był jednym z najwybitniejszych polskich publicystów politycznych XX wieku. Przed II wojną światową pracował jako redaktor w „Ilustrowanym Kurierze Codziennym”. W czasie wojny służył w II Korpusie Polskim. Po 1949 roku związał się z Instytutem Literackim w Paryżu, stając się jednym z najważniejszych współpracowników środowiska paryskiej „Kultury”. Z czasem pełnił rolę bliskiego współpracownika i rzecznika idei Jerzego Giedroycia, współtworząc jej program polityczny.

Jak podkreśla we wstępie do publikacji prof. Rafał Habielski, sednem geopolitycznego stanowiska „Kultury”, rozwijanego przez Mieroszewskiego, było przekonanie, że w interesie Polski leży niepodległość Ukrainy, Litwy i Białorusi – koncepcja znana jako program ULB. Oznaczało to jednocześnie konieczność pogodzenia się z utratą Kresów Wschodnich.

Z dzisiejszej perspektywy koncepcja ta wydaje się oczywista, jednak w czasie gdy była formułowana, spotykała się z licznymi sprzeciwami. Część emigracji – szczególnie związanej z dawnymi ziemiami wschodnimi – postrzegała program ULB jako podważenie sensu pozostawania na emigracji. W Polsce natomiast przyjmowano go z rezerwą, wynikającą z narzucanej przez władze komunistyczne narracji, według której Polska nie graniczyła z Ukrainą, Litwą i Białorusią, lecz wyłącznie ze Związkiem Sowieckim.

Projekt wschodni „Kultury” zakładał również konieczność ułożenia przyszłych relacji z Rosją, przy założeniu nieuchronnego rozpadu imperium sowieckiego. Problemem pozostawał jednak brak partnerów do dialogu po stronie rosyjskiej. Sytuacja zaczęła się zmieniać dopiero u schyłku życia Mieroszewskiego, gdy środowisko „Kontynentu” – czasopisma nowej, demokratycznie zorientowanej emigracji rosyjskiej – uznało stanowisko „Kultury” w sprawie suwerenności Polski i Ukrainy za własne.

Publikacja „Materiały do refleksji” przypomina najważniejsze teksty Mieroszewskiego i pozwala na nowo spojrzeć na fundamenty polskiej myśli politycznej dotyczącej Europy Wschodniej.