W dniach 14–15 października 2026 r. w Instytucie Pileckiego w Warszawie odbędzie się międzynarodowa konferencja naukowa „Tradycje badawcze i nowe ujęcia: studia nad faszyzmem, komunizmem i totalitaryzmem w latach 20. XXI wieku”. Instytut Europy Środkowej jest partnerem wydarzenia, a jego pracownicy wezmą udział w dyskusjach poświęconych interpretacji przeszłości i jej znaczeniu dla rozumienia współczesnych procesów politycznych.
Ponad trzydzieści lat po zakończeniu zimnej wojny kategorie służące do opisu faszyzmu, komunizmu i totalitaryzmu są na nowo analizowane, reinterpretowane i poddawane krytycznej refleksji. Współczesne wyzwania, takie jak dezinformacja, transformacja cyfrowa, napięcia geopolityczne i neoimperializm, skłaniają badaczy do ponownego namysłu nad dziedzictwem XX wieku oraz nad sposobami jego badania.
Konferencja stworzy przestrzeń do interdyscyplinarnej dyskusji o przemianach metodologicznych i koncepcyjnych w badaniach nad historią XX wieku, a także o relacjach między pamięcią historyczną, polityką i współczesnymi zjawiskami społecznymi.
W programie konferencji istotne miejsce zajmują panele moderowane przez badaczy Instytutu Europy Środkowej.
14 października, godz. 14.15–15.45, dr Bartłomiej Krzysztan będzie moderował panel Authoritarian & Totalitarian Theories of the Past and their Application in the Present. Dyskusja obejmie m.in. zastosowanie historii w analizie współczesnej polityki bezpieczeństwa, teorie nowoczesnej tyranii, spory wokół pojęcia totalitaryzmu oraz powrót analogii totalitarnych w interpretacji współczesnej geopolityki.
14 października, godz. 16.00–17.30, dr Agata Tatarenko będzie moderowała panel Imported Revolutions? Eastern Europe, Afro-Asian Socialism, and the Road to the One-Party State. Uczestnicy przedstawią zagadnienia związane z marksizmem-leninizmem i rewolucjami w Afryce, wsparciem Bułgarii dla ruchów wyzwoleńczych w Afryce luzofońskiej oraz relacjami polsko-wietnamskimi w okresie rządów Władysława Gomułki.
Agata Tatarenko weźmie również udział w panelu dyskusyjnym 15 października, w godz. 14.45–16.15, zatytułowanym Rethinking the Soviet Past and the Post-Sovietness: New Analytical Frameworks. Dyskusja będzie poświęcona nowym ramom analitycznym służącym interpretacji radzieckiej przeszłości i zjawisk postradzieckich. Wśród panelistów znajdzie się także Bartłomiej Krzysztan.
Obecność badaczy IEŚ w programie podkreśla znaczenie perspektywy Europy Środkowej i Wschodniej w międzynarodowej debacie nad dziedzictwem totalitaryzmów, pamięcią historyczną i współczesnymi przemianami politycznymi.
Konferencja odbędzie się w języku angielskim, w dniach 14–15 października 2026 r., w siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 w Warszawie.
Partnerami wydarzenia są: Centrum Studiów nad Rosją i Eurazją im. Davisa (Davis Center), Instytut Europy Środkowej, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk oraz Muzeum Historii Polski.
Szczegółowy program konferencji dostępny jest na stronie Instytutu Pileckiego.
Faszyzm, komunizm i totalitaryzm w XXI wieku – konferencja z udziałem badaczy IEŚ