Autor:

Społeczeństwo ukraińskie jest coraz bardziej zmęczone wojną i gotowe na ustępstwa wobec Rosji. Jednak nie za każdą cenę. Taki wniosek można wysnuć, analizując badania socjologiczne ukazujące nastroje w ukraińskim społeczeństwie. Pojawiły się one zaraz po próbach rozmów pokojowych pomiędzy przywódcami USA i Rosji, a następnie USA, Ukrainy i niektórych państw Unii Europejskiej. Szczegóły przedstawia Hanna Bazhenova.

Zmiana władzy na Litwie. Premier Gintautas Paluckas podał się do dymisji, po tym jak dziennikarze ujawnili jego powiązania finansowe z firmami otrzymującymi wsparcie z publicznych funduszy krajowych i zagranicznych. Nie skończyło się tylko na zmianie premiera. Nowy kształt zyskała także koalicja rządząca, której nadal przewodzą socjaldemokraci. Stanowisko premiera objęła Inga Ruginienė. Zawirowania na litewskiej scenie politycznej wyjaśnia Aleksandra Kuczyńska-Zonik.

O przeszłości i przyszłości obwodu kaliningradzkiego dyskutowali eksperci podczas seminarium zorganizowanego w Instytucie Europy Środkowej. Punktem wyjścia była książka Miłosza J. Cordesa zatytułowana Collective Memory in Post-Soviet Kaliningrad Oblast. W jaki sposób obecni mieszkańcy tego obwodu odnoszą się do niemieckiego dziedzictwa? Jakie znaczenie ma obwód królewiecki w polityce bezpieczeństwa państw regionu? Na te i inne pytania odpowiadali Miłosz J. Cordes, Krzysztof Żęgota z UWM oraz Damian Szacawa z IEŚ.

W Waszyngtonie dobiegły końca negocjacje przywódców Stanów Zjednoczonych, Ukrainy i państw Unii Europejskiej dotyczące zakończenia wojny z Rosją. Po wcześniejszym spotkaniu Władimira Putina z Donaldem Trumpem Rosja podkreśliła swoje dotychczasowe żądania – w tym przejęcie całego Donbasu oraz nieprzyjmowanie Ukrainy do NATO. W Waszyngtonie skoncentrowano się na gwarancjach bezpieczeństwa dla Ukrainy oraz rozmawiano o dalszym wsparciu finansowym na rzecz wzmocnienia jej sił zbrojnych. Kolejnym krokiem ma być dopracowanie szczegółów ewentualnego porozumienia i spotkanie w składzie D. Trump, W. Putin, W. Zełenski. Negocjacje w Waszyngtonie ocenia Jakub Olchowski.

Negocjacje dotyczące Ukrainy pomiędzy Władimirem Putinem a Donaldem Trumpem, które odbyły się na Alasce, zostały bardzo pozytywnie ocenione przez obu polityków, ale zdecydowanie gorzej przez obserwatorów. Amerykański prezydent powitał rosyjskiego przywódcę na czerwonym dywanie i zaprosił do swojej limuzyny. Obaj nie szczędzili sobie komplementów. Przyjmowanie w taki sposób rosyjskiego prezydenta – oskarżonego o zbrodnie wojenne – przez przywódcę demokratycznego świata odebrano w państwach zachodnioeuropejskich z dużym zakłopotaniem. Jednak to nie Europa czy Ukraina ustala reguły gry – podsumowuje Andrzej Szabaciuk.

Koncert białoruskiego artysty Maksa Korża na stadionie narodowym w Warszawie wzbudził ogromne emocje. Starcia uczestników koncertu z ochroną czy wywieszenie flagi OUN-UPA spowodowały reakcje najwyższych władz państwowych. Dodatkowo po imprezie zapowiedziano deportację z Polski ponad 60 osób. Dlaczego koncertowi rosyjskojęzycznego artysty, który występuje w Polsce, Rosji czy Kazachstanie, towarzyszą tak duże emocje – wyjaśnia Jakub Olchowski.

Unia Europejska opracowuje strategię dla regionu Morza Czarnego. Mają się w niej znaleźć działania na rzecz bezpieczeństwa morskiego, w tym utworzenie specjalnego Centrum, pełniącego funkcję systemu wczesnego ostrzegania. Poza tym ma powstać Specjalna Agenda Łączności – program rozwijający sieci transportowe, energetyczne i cyfrowe – oraz być wzmacniana odporność społeczności nadbrzeżnych i tzw. „niebieska gospodarka”. Strategia może mieć wyjątkowe znaczenie nie tylko dla państw regionu Morza Czarnego, ale także dla państw położonych wokół Bałtyku – przekonują Spasimir Domaradzki i Piotr Oleksy w rozmowie z Marcinem Superczyńskim.

Plan działania dla kontynentu AI ma być odpowiedzią Europy na globalne wyzwania związane ze sztuczną inteligencją. Tym samym – dzięki nowej strategii – Unia Europejska chce nadrobić zaległości w stosunku do światowych liderów w tej dziedzinie. Sporo pracy i wyzwań stoi przed państwami Europy Środkowej, które w bardzo zróżnicowany sposób wprowadzają tę technologię. Wśród liderów znajduje się Estonia, która od wielu lat stawia na cyfryzację – podkreśla Marlena Gołębiowska.

Co dalej z Ukraińską Cerkwią Prawosławną związaną z Patriarchatem Moskiewskim? W życie weszła niedawno ustawa, która przewiduje możliwość konfiskaty majątku, a nawet likwidacji podmiotów religijnych działających na terenie państwa ukraińskiego, podległych strukturom wyznaniowym znajdującym się na terytorium państwa-agresora. Za taką właśnie strukturę jest uważana UCP. Jednak problem ten niesie za sobą poważne konsekwencje międzynarodowe. Rosja przedstawia Ukrainę jako państwo walczące z wolnością religijną, a tego typu argumenty znajdują zrozumienie m.in. w USA – przekonuje Andrzej Szabaciuk.

Wzrost wydatków na zbrojenia do 5% PKB deklarują państwa członkowskie NATO. Takie ustalenia zapadły podczas szczytu w Hadze. Środki te mają być przeznaczone na zakup sprzętu wojskowego oraz rozbudowę infrastruktury. Ponadto wydatki poniesione na pomoc Ukrainie mają być zaliczane jako inwestycje w sektor zbrojeniowy. Podczas szczytu potwierdzono, że Rosja jest zagrożeniem dla obszaru euroatlantyckiego i podkreślono znaczenie art. 5. Szczyt NATO w Hadze omawia Jakub Olchowski.

W Czarnogórze narasta spór pomiędzy większością parlamentarną a prezydentem w sprawie umów ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi. Chodzi przede wszystkim o planowane inwestycje w infrastrukturę turystyczną w rejonie tzw. Wielkiej Plaży przy granicy z Albanią. Prezydent Czarnogóry Jakov Milatović zarzucił pomysłodawcom m.in. brak przejrzystości w przygotowaniu umów czy zawieszenie stosowania czarnogórskiego ustawodawstwa dotyczącego zamówień publicznych. Dodatkowo przeciwni inwestycjom ZEA są mieszkańcy okolicznych miejscowości. Parlament Czarnogóry już dwukrotnie opowiedział się za kontrowersyjnymi umowami, w związku z czym prezydent Milatović zapowiedział przekazanie tej sprawy do Trybunału Konstytucyjnego – informuje Agata Domachowska.
.

Wojna rosyjsko-ukraińska dzieli członków grupy G7. Podczas szczytu w Kanadzie państwa członkowskie nie były w stanie ustalić wspólnego stanowiska w tej sprawie. Premier Kanady zadeklarował jednak dalsze wsparcie finansowe dla Ukrainy w wysokości 2 mld dolarów oraz kolejne sankcje gospodarcze wobec Rosji. Na zakończenie szczytu nie wydano wspólnego komunikatu, tylko kilka oddzielnych deklaracji – podsumowuje Piotr Oleksy.
.

Zapowiadane na jesień białorusko-rosyjskie ćwiczenia wojskowe „Zapad” nie odbędą się na poligonach przy polskiej granicy. Niewykluczone, że decyzja ta jest związana z obecnością broni jądrowej na Białorusi i koniecznością przeprowadzenia ćwiczeń w rejonach jej dyslokacji w innej części państwa. Powodów może być znacznie więcej. Dodatkowo podejmowane są kolejne działania związane z uzależnianiem białoruskich sił zbrojnych od rosyjskich – ocenia Krzysztof Fedorowicz.

Zasadnicza służba wojskowa kobiet to rozwiązanie obowiązujące w większości państw nordyckich. W związku z postępującym zagrożeniem ze strony Rosji konieczne jest wzmacnianie potencjału obronnego, w tym zwiększenie liczebności sił zbrojnych. Tylko Finlandia nie wprowadziła takich rozwiązań, ale niewykluczone, że pojawią się one w kolejnych latach, podobnie jak w państwach bałtyckich. Dyskusja na ten temat trwa. O tym, jak wygląda zasadnicza służba wojskowa kobiet w państwach nordyckich, opowiada Aleksandra Kuczyńska-Zonik.
.

Słowacja i Węgry wciąż chcą korzystać z rosyjskiego gazu i ropy – wbrew polityce Unii Europejskiej. Strategia ogłoszona przez Komisję Europejską zakłada, że do końca 2027 roku państwa Wspólnoty całkowicie zrezygnują z rosyjskich dostaw. Oba wymienione państwa mają techniczne możliwości sprowadzania gazu i ropy z innych kierunków, ale nie chcą tego robić. Dlaczego Słowacja i Węgry konsekwentnie opowiadają się za dalszymi dostawami z Rosji i czy Unia Europejska może skutecznie wpłynąć na zmianę tej polityki – wyjaśnia Michał Paszkowski.

W „Rozmowach IEŚ” powracamy do moskiewskich obchodów 80. rocznicy zakończenia II wojny światowej. Z pewnością uwidoczniły one bliskie relacje chińsko-rosyjskie i priorytetowe kierunki współpracy Rosji z innymi państwami azjatyckimi, afrykańskimi i z Ameryki Południowej. Na uroczystościach zabrakło przedstawicieli Stanów Zjednoczonych, chociaż kilka tygodni przed 9 maja nieoficjalnie nie wykluczano możliwości ich udziału. Polityczne efekty moskiewskich obchodów zakończenia II wojny światowej podsumowuje Jędrzej Piekara.

Po raz pierwszy w historii Norwegia opracowała strategię bezpieczeństwa. Dokument określa współczesne zagrożenia dla tego państwa i precyzuje jego działania zarówno w polityce wewnętrznej, jak i międzynarodowej. W strategii, obok państw nordyckich, wymieniana jest także Polska jako jeden z ważniejszych partnerów Norwegii. Znaczenie dokumentu omawia Damian Szacawa.

Ukraina nie godzi się na zawłaszczanie przez Rosję pamięci o II wojnie światowej. Zmiany w polityce historycznej tego państwa pojawiły się jeszcze za prezydentury Wiktora Juszczenki, ale dopiero rosyjska agresja w latach 2014 i 2022 wpłynęła na dynamizację tego procesu. Trzy lata temu ostatecznie zerwano z sowiecką narracją, ogłaszając, że to 8 dzień maja jest jedyną datą upamiętniającą zakończenie II wojny światowej. Podkreśla się przy tym wkład milionów Ukraińców w walkę z niemieckim nazizmem. Politykę historyczną Ukrainy podsumowuje Hanna Bazhenova.

Proeuropejski burmistrz Bukaresztu Nicușor Dan wygrywa wybory prezydenckie w Rumunii. Kandydat uzyskał około 53 procent głosów i pokonał faworyta głosowania, prawicowego polityka George’a Simiona. Końcowy sukces Dana wynika z mobilizacji Rumunów, którzy od lat nie chodzili na wybory, ale którym bliskie są ideały europejskie – podsumowuje Piotr Oleksy.

Zapowiadane na czwartek negocjacje ukraińsko-rosyjskie rozpoczynają się z jednodniowym opóźnieniem. Nie biorą w nich udziału prezydenci obu państw. Władimir Putin nie przyleciał do Turcji na spotkanie z Wołodymyrem Zełenskim, za to na rozmowy ze stroną ukraińską wysłał delegację, na której czele stoi jego doradca Władimir Miedinski. Delegacji Ukrainy przewodzi natomiast minister obrony Rustem Umierow. Obie strony mają mówić o możliwości wprowadzenia 30-dniowego zawieszenia broni. Czego możemy się spodziewać po rozmowach w Turcji – ocenia Jakub Olchowski.

W Rozmowach Instytutu Europy Środkowej powracamy do dyskusji o dorobku środowiska paryskiej „Kultury”. W poprzednim odcinku koncentrowaliśmy się na politycznym przesłaniu pisma Jerzego Giedroycia i jego współpracy ze środowiskiem lubelskim. Tym razem rozmawiamy o Jerzym Giedroyciu, skupiając się na jego dokonaniach jako wydawcy, a może też odkrywcy sporej grupy polskich pisarzy. Dodatkowo mówimy o tym, jak dzisiaj wygląda siedziba „Kultury” w Maisons-Laffitte. Naszym rozmówcą jest dziennikarz, publicysta i jednocześnie pracownik Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura – Stanisław Mancewicz.

Amerykańsko-ukraińska umowa dotycząca eksploatacji zasobów mineralnych została podpisana przez prezydenta Wołodymyra Zełenskiego. Dzięki temu zostanie utworzony Fundusz Inwestycyjny na rzecz Odbudowy. Szczegółowe ustalenia pomiędzy stronami nie są znane, wydaje się jednak, że kwestie sporne, które pojawiły się na początku negocjacji, zostały rozwiązane. Strona ukraińska liczy na to, że dzięki porozumieniu przyspieszona zostanie odbudowa państwa. Z kolei Stany Zjednoczone będą miały uprzywilejowany dostęp do ukraińskich bogactw naturalnych. O znaczeniu tego porozumienia dla negocjacji pokojowych mówi Andrzej Szabaciuk w rozmowie z Marcinem Superczyńskim.