Kościół greckokatolicki w propagandowej publicystyce i literaturze historycznej ZSRS na przykładzie metropolity Andrzeja Szeptyckiego

The Greek Catholic Church in propagandistic journalism and historical literature of the USSR: the case of Metropolitan Andrey Sheptytsky

Abstrakt: Pomimo formalnej likwidacji Kościoła greckokatolickiego przez władze komunistyczne w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej po zakończeniu II wojny światowej, instytucja ta nadal postrzegana była przez decydentów jako istotne zagrożenie ideologiczne. Szczególnie niepokojący dla władz był jej wpływ na ludność zachodnich obszarów Ukrainy, która wykazywała odporność na procesy indoktrynacji marksistowskiej. W związku z tym prowadzono przeciwko Kościołowi greckokatolickiemu wieloaspektową kampanię propagandową, w której istotną rolę odegrały publikacje z nurtu stalinowskiego pisarstwa historycznego o charakterze popularnonaukowym i historycznym, wydawane w wysokich nakładach. Książki te, często posługujące się atrakcyjną, fabularną formą narracyjną, miały na celu deprecjację autorytetu Kościoła oraz jego przywódców poprzez przedstawianie ich jako zdrajców popierających ideologię nazistowską/faszystowską oraz manipulatorów, wykorzystujących elementy religijne do celów instrumentalnych. W artykule przeanalizowano wątki występujące we wspomnianych książkach, a dotyczące zjawisk uznanych za cudowne, takich jak pojawiające się stygmaty, proroctwa czy odnalezienie się zaginionego carskiego dziecka, oraz rzekome wykorzystanie ich do realizowania ambicji własnych i celów instytucjonalnych przez hierarchów Kościoła, przede wszystkim metropolitę Andrzeja Szeptyckiego.

Bibliografia:

1. Baran S., Mytropolyt Andrej Sheptyc’kyj. Zhyttya i diyal’nist’, Myunxen 1947.
2. Belaev V., Ja obvinjaju!, Moskva 1978.
3. Cywiński B., Ogniem próbowane: z dziejów najnowszych Kościoła katolickiego w Europie
4. Środowo-Wschodniej, t. II, Lublin 1990.
5. Danyłenko S., Dorohoyu han’by i zrady (Istorychna xronika), Kyyiv 1970.
6. Dmitruk K., S krestom i tryzubcem, Moskva 1979.
7. Dmitruk K., Uniatskie krestonoscy: vchera i segodnja, Moskva 1988.
8. Dmytruk K., Pid shtandartamy reakciyi i fashyzmu. Krax antynarodnoyi diyal’nosti
9. uniats’koyi ta avtokefal’noyi cerkov, Kyyiv 1976.
10. Dmytruk K., Pryrecheni. Burzhuazno-nacionalistychni ta uniats’ki provokatory na posluhax
11. fashyzmu ta imperialistychnoyi reakciyi, L’viv 1981.
12. Dmytruk K., Svastyka na sutanax, Moskva 1976.
13. Dobrychev V., U tini svyatoho Yura, L’viv 1968.
14. Gałan Ja., Vatikan bez maski. Pamflety, Moskva 1952.
15. Grabski A.F., Dzieje historiografii, wyd. 2, Poznań 2006.
16. Hałan Ja., Na sluzhbi v satany, w: idem, Lycari chornoyi ruky. Pamflety, L’viv 1974, s. 9–26.
17. Hałan Ja., Z xrestom chy z nozhem, w: idem, Stari shpyhuny na novij sluzhbi. Pamflety i statti, L’viv 1967, s. 9–31.
18. Hentosh L., Mytropolyt Andrej Sheptyc’kyj 1923–1939. Vyprobuvannia idealiv. Monographia, L’viv 2016.
19. Historia Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików): krótki kurs, Warszawa 1948.
20. Huzar L., Andrej Sheptyc’kyj Mytropolyt Halyc’kyj (1901–1944) provisnyk ekumenizmu, Zhovkva 2015.
21. Isayiv P., Mytropolyt Andrej Sheptyc’kyj, Myunxen–Mittenval’d 1946.
22. Istorija Vsesojuznoj kommunisticheskoj partii (bol’shevikov). Kratkij kurs, Moskwa 1938.
23. Ivan Myhovych – polityk, naukovec’, pedahoh. Biobibliohrafichnyi pokazhchyk, upor. L.O. Ilchenko, Uzhhorod 2022.
24. Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa. 1 IX 1939–5 II 1946, G. Mazur, J. Skwara, J. Węgierski (zebr.), Kraków 2007.
25. Kubasik A., Eklezjologia polityczna metropolity Andrzeja Szeptyckiego. Cerkiew greckokatolicka fundamentem niezawisłej Ukrainy, Lwów–Kraków 2016.
26. Lakoff G., Johnson M., Metaphors We Live By, Chicago 2003.
27. Likvidacya UHKC (1939–1946). Dokumenty radyans’kyx orhaniv derzhavnoyi bezpeky, upor. S. Kokin ta insh., zah. red. V. Serhijchuk, t. 1–2, Kyyiv 2006.
28. Marynovych M., Mytropolyt Andrey Sheptyc’kyj i „pryntsyp pozytyvnoi sumy”, L’viv 2019.
29. Maslov N.N., Short Course of the History of the All-Russian Communist Party – An Encyclopedia of Stalin’s Personality Cult, „Soviet Studies in History” 1989, t. 28, nr 3, s. 41–68.
30. Migovich I., Prestupnij al’jans. O sojuze uniatskoj cerkvi i ukrainskogo burzhuaznogo nacionalizma, Moskva 1985.
31. Mytropolyt Andrey Sheptyc’kyj u dokumentax radyans’kyx orhaniv derzhavnoyi bezpeky (1939 –1944 rr.), zah. red. V. Serhiychuk, upor. S. Kokin, N. Serdyuk, S. Serdyuk, Kyyiv 2005.
32. Nowak M., Dwa światy. Zagadnienie identyfikacji narodowej Andrzeja Szeptyckiego w latach 1865–1914, Gdańsk 2018.
33. Rosovych V. (Ja. Halan), Shcho take uniya¸ L’viv 1946.
34. Rubl’ov O., Halan Yaroslav Oleksandrovych, w: Encyklopediya istoriyi Ukrayiny u 10. t., t. 2, red. V.A. Smolij i in., Kyyiv 2004, s. 24–25.
35. Serhijchuk V., Ukrayins’ki derzhavnyky. Andrey Sheptyc’kyj, Vyshhorod 2015.
36. Stehle J., Tajna dyplomacja Watykanu: papiestwo wobec komunizmu (1917–1991), Warszawa 1993.
37. Stobiecki R., Bolszewizm a historia. Próby rekonstrukcji bolszewickiej filozofii dziejów, Łódź 1998.
38. Stocki J., Lwowski Sobór 8–10 marca 1946 roku: przygotowania, przebieg i skutki.
39. Rola systemu totalitarnego, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2009, nr 1(14), s. 237–267.
40. Stryjek T., Jakiej przeszłości potrzebuje przyszłość? Interpretacje dziejów narodowych w historiografii w debacie publicznej na Ukrainie 1991–2004, Warszawa 2007.
41. Sviatoyurs’kyj vladyka. U 150-ti rokovyny narodzhennya Sluhy Bozhoho Andreya Sheptyc’koho, upor. O. Hayova, M. Perun, L’viv 2015.
42. Tucker R.C., The Rise of Stalin’s Personality Cult, „The American Historical Review” 1979, t. 84, nr 2, s. 347–366.
43. Xresnoyu dorohoyu. Funkcyonuvannia i sproby likvidaciyi Ukraynskoyi Hreko-Katolic’koyi Cerkvy v umovax SRSR u 1939–1941 ta 1944–1946 rokax. Zbirnyk dokumentiv i materialiv, upor. M. Hayovs’kyj, L’viv 2006.
44. Xronika, „Ukrayins’kyj visnyk”, nr 6, 1972, s. 164–167.
45. Zamorij T., Byelyayev Volodymyr Pavlovych, w: Ukrayins’ka literaturna encyklopediya, t. 1, Kyyiv 1988, s. 160.

PDF: Pobierz