Beyond Litvinism: a comparative analysis of the GDL in the Lithuanian and Belarusian historical narratives

Poza litwinizmem: analiza porównawcza WKL w litewskiej i białoruskiej narracji historycznej

Abstrakt: Spór wokół „litwinizmu” staje się coraz bardziej odczuwalny w relacjach litewsko- -białoruskich. Artykuł sięga do źródeł tego konfliktu, analizując wpływowe narracje historyczne dotyczące Wielkiego Księstwa Litewskiego. W badaniu wykorzystano szerokie spektrum materiałów, w tym publikacje akademickie, podręczniki, artykuły z Wikipedii oraz materiały z YouTube – zarówno po stronie białoruskiej, jak i litewskiej. Zastosowana metodologia badawcza identyfikuje i systematycznie porównuje stanowiska w ośmiu kluczowych obszarach: strukturze politycznej WKL, jego charakterze etnicznym, roli elementu słowiańskiego i języka kancelaryjnego, charakterze ekspansji terytorialnej, kwestii założenia Wilna, interpretacji historycznych nazw Litwy oraz geograficznej lokalizacji historycznej Litwy. Analiza pokazuje, że Litwini i Białorusini mają głęboko zakorzenione, często rozbieżne wizje dziejów WKL. Punkty zbieżne są stosunkowo nieliczne, jednak oferują realną szansę na dialog i wypracowanie wspólnej płaszczyzny.

Bibliografia:

1. AG 1989 – Gumuliauskas A., Besidomintiems Lietuvos istorija, Vilnius 1989.
2. AS 1989 – Šapoka A., Lietuvos istorija, Vilnius 1989 (orig. 1936).
3. EG 1996 – Gudavičius E., Following the Tracks of a Myth, “Lithuanian Historical
4. Studies” 1996, vol. 1, pp. 38–58, DOI: 10.30965/25386565-00101003.
5. EG 1999 – Gudavičius E., Lietuvos istorija. T.1: Nuo seniausiu laiku iki 1569 metu, Vilnius 1999.
6. JP 1989 – Pficneris J., Didysis Lietuvos kunigaikštis Vytautas kaip politikas, Vilnius 1989.
7. LI 2013 – Eidintas A. et al., Lietuvos istorija, Vilnius 2013.
8. L-8 2014 – Kapleris I. et al., Laikas 8. Istorijos vadovelis, I–II d., Vilnius 2014.
9. LS 2016 – Šedvydis L., Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystes valdančiojo elito rengimas viešajam valstybes gyvenimui XVI a. – XVII a. viduryje, doctoral thesis, Humanities, History (05 H), Kaunas 2016.
10. RK 2022 – Kamuntavičius R., Gudijos istorija – pirmoji Baltarusijos istorija lietuviu kalba, Vilnius 2022.
11. SR 1994 – Rowell S.C., Lithuania Ascending: A Pagan Empire within East-Central Europe, 1295–1345, Cambridge 1994.
12. SS 2011 – Sužiedelis S. (ed.), Historical Dictionary of Lithuania, Lanham 2011.
13. TB 2000 – Baranauskas T., Lietuvos valstybes ištakos, Vilnius 2000.
14. ZN 2018 – Norkus Z., An Unproclaimed Empire: The Grand Duchy of Lithuania from the Viewpoint of Comparative Historical Sociology of Empires, Abingdon 2018.
15. ZZ 2013 – Zinkevičius Z., The Lithuanians: Praeities didybe ir sunykimas, Vilnius 2013.
16. YouTube-LDK – Lietuvos Didžioji Kunigaikštyste | Pakilimas ir žlugimas, Idomioji Dokumentika, 28 December 2024, https://www.youtube.com/watch?v=Mhpgpq5ZjD0.102
17. Piotr Rudkouski YouTube-MK – Idomioji Lietuvos istorija – Mindaugo Karalyste – Krikščioniška Lietuvos valstybe 1253–1263, Remi eShark, 11 January 2012, https://www.youtube.com/watch?v=MuC8_LjPFaI.
18. YouTube-VD – Vytautas Didysis, laikraštis Šviesa, 29 February 2012, https://www.youtube.com/watch?v=J5sKlAQvsCE.
19. WIKI-lt – Lietuvos Didžioji Kunigaikštyste, https://lt.wikipedia.org/wiki/Lietuvos_Did%C5%BEioji_Kunigaik%C5%A1tyst%C4%97 [26.06.2025].
20. AA 2009 – Astapenka A., I hdie zaradilisia i uskormleny sut’ pa bozie: Dosled belaruskaha natsyyanalizmu, Saint Petersburg 2009.
21. AB 2008 – Butevich A., Raskidanae hniazdo kryvitskai slavy: Nezvychainaja vandrouka pa Krewskikh murakh, Minsk 2008.
22. AK 2008 – Katliarchuk A., U cieniu Polshchy i Rasei: Vialikaje Kniastva Litouskaje i Shvetsija u chase jeurapejskaha kryzisu siaredziny XVII st., “ARCHE” 2008, no. 7–8.
23. AKl 2008 – Klinau A., Malaja padaroznaja knizhka pa Horadzie Sonca, Minsk 2008.
24. AKr 1998 – Krautsevich A., Stvarenne Vialikaha Kniastva Litouskaha, Minsk 1998.
25. AKr 2013 – Krautsevich A., Historyja Vialikaha Kniastva Litouskaha, 1248–1341 h., Hrodna–Wrocław 2013.
26. AKr 2017 – Krautsevich A., Vialikaje Kniastva Litouskaje u jeurapejskaj i belaruskaj historyi, Ostrogorski Academy, 2017.
27. ENC 2005 –Pashkou H. et al. (eds.), Vialikaje Kniastva Litouskaje: Entsyklapedyja: u 2 t., 2nd ed., Minsk 2005.
28. HB 2008 – Historyja Belarusi u 6 t., vol. 2: Ju. Bokhan, H. Halechanka (eds.), Belarus’ u peryjad VKL, Minsk 2008.
29. MY 2000 – Jermalovich M., Belaruskaja dziarzhava: Vialikaje Kniastva Litouskaje, Minsk 2000.
30. US 2001 – Sviazhynski U., Prablema idientyfikatsyi afitsyjnaj movy Vialikaha Kniastva Litouskaha, [in:] Metriciana: dasledavanni i matyjalny Metryki Vialikaha Kniastva Litouskaha, vol. 1, Minsk 2001, pp. 109–136.
31. VB 2006 – Belazarovich V.A., Histaryjahrafija historyi Belarusi, Hrodna 2006.
32. VP 2003 – Picheta V., Istoryja belorusskogo naroda, Minsk 2003 (orig. 1910, 1918–1920).
33. ZP 2005 – Pazniak Z., Belaruska-Rasejskaja vajna. Belarus is an Eastern Outpost, Warsaw–New York–Vilnius 2005.
34. ZS 2009 – Sićka Z., Utrop Litvy. Da 1000 ch uhodkau zhadki taponim a “Litva” u Kviedlinburhskich analach, Baranavichy 2009.
35. YouTube-HZP – Historyja pad znak?? Pahoni, Belsat News: Vitaut, 1 September 2009, https://www.youtube.com/watch?v=OVvNs312oKg.
36. Hrunvald, 2 October 2009, https://www.youtube.com/watch?v=DL30GpVDvE4.
37. YouTube-ZBH-1 – Zahadki belaruskaj historyi, BELSAT HISTORY: Čamu paliaki u Litvie havoriać pa-belarusku?, 16 February 2021, https://www.youtube .com/watch?v=oOGqEkjSiYA.
38. Ci byla b Belarus’ biez Vilni?, 5 February 2019, https://www.youtube.com/watch?v=xIXfM9B5E0g.
39. Vilnia jak našaia stalica, 14 January 2019, https://www.youtube.com/watch?v=hIjsg9xeSRA.
40. YouTube-ZBH-2 – Zahadki belaruskaj historyi, BELSAT HISTORY: Histaryčnaja Litva, 18 December 2018, https://www.youtube.com/watch?v=x0STm_Z8gYw.
41. Vialikaje Kniastva Litouskaje – Belarus’ ci Lietuva?, 13 May 2017, https://www.youtube.com/watch?v=p06B19M7QQE.
42. WIKI-by-n – Vialikaje Kniastva Litouskaje, https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5 [26.06.2025].
43. WIKI-by-t – Vialikaje Kniastva Litouskaje, https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5 [26.06.2025].
44. Baranauskas T., On the Origin of the Name of Lithuania, “Lituanus” 2009, vol, 55, no. 3, pp. 28–36.
45. Bare su baltarusiu i konfliktą isivelęs Antanaitis: jis aiškino, kad Vilnius priklauso Baltarusijai, Delfi, 8 August 2023, https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/bare-su-baltarusiu-i-konflikta-isiveles-antanaitis-jis-aiskino-kad-vilnius-priklauso-baltarusijai-94142867.
46. Baltarusijos baletas gviešiasi Vytauto Didžiojo, Delfi, 27 August 2013, https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/baltarusijos-baletas-gviesiasi-vytauto-didziojo.d?id=62168637.
47. Frost R., Book Review: Lithuania Ascending: A Pagan Empire within East-Central Europe, 1295–1345, by Stephen C. Rowell (Cambridge, 1994), “Slavonic and East European Review” 1995, vol. 73, pp. 536–538.
48. Gudavičius E., Following the Tracks of a Myth…, “Lithuanian Historical Studies” 1996, vol. 1, no. 1, pp. 38–58.
49. Gutauskaite I., Europarlamentaras Auštrevičius: Lietuvos institucijos turejo anksčiau pradeti dometis Karač, Delfi, 27 August 2023, https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/europarlamentaras-austrevicius-lietuvos-institucijos-turejo-anksciau-pradeti-dometis-karac-94311485.
50. Krippendorff K., Content Analysis: An Introduction to Its Methodology, 4th ed., Los Angeles 2019.
51. Lithuania, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Lithuania.
52. “Litvinizm” z belaruskaj i litouskaj pierspektyvy, “Hadavik Centra Belaruskich Studyjau” 2024, no. 10.
53. Mickunaite G., Making A Great Ruler: Grand Duke Vytautas of Lithuania, 1st ed., Central European University Press, 2006, http://www.jstor.org/stable/10.7829/j.ctv10tq6g2.
54. Name of Lithuania, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Name_of_Lithuania.
55. Pancerovas D., Ar perrašinejamos istorijos pasaku ikvepta Baltarusija gali kesintis i Rytu Lietuvą?, 15min.lt, 1 October 2014, https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/istorija/ar-perrasinejamos-istorijos-pasaku-ikvepta-baltarusija-gali-kesintis-i-rytu-lietuva-582-456877.
56. Seimo nario V. Sinicos pranešimas: prašoma panaikinti akreditaciją S. Cichanouskajos atstovybei, BNS, 22 July 2025, https://sc.bns.lt/view/item/seimo-nario-v-sinicos-pranesimas-prasoma-panaikinti-akreditacija-s-cichanouskajos-atstovybei-511481.
57. Rudkouski P., VKŁ u idealahičnym dyskurse belaruskaha režymu, [in:] A. Nikžentaitis (ed.), Litva – Belarus’: dyjaloh pra minulae, Vilnius 2023.
58. Venckunas V., Tomas Baranauskas: Litvinistams svarbiausia tureti gražią istoriją, kuri galetu sutelkti tautą, Bernardinai.lt, 29 September 2012, https://www.bernardinai.lt/2012-09-29-tomas-baranauskas-litvinistams-svarbiausia-tureti-grazia-istorija-kuri-galetu-sutelkti-tauta/.
59. Viešas laiškas, Vilnius, 25 February 2025, https://docs.google.com/document/d/1RVcLaLAJHZRmdn6gYZT2ad-2dcDA0gJ3/edit?tab=t.0.
60. Vileita V., Between Securitization and Integration of Competing Historical Narratives: Lithuanian Responses to Belarusian ‘Litvinism’, master’s thesis, Vilnius University,
61. Institute of International Relations and Political Science, Eastern European and Russian Studies, Vilnius, 8 January 2022, https://epublications.vu.lt/object/elaba%3A192958065/index.html.
62. Vilniuje – pusšimčio žmoniu protestas prieš Sviatlanos Cichanouskajos biurą: ‘Lauk iš Lietuvos’, TV3, 8 August 2025, https://www.tv3.lt/naujiena/lietuva/vilniuje-pussimcio-zmoniu-protestas-pries-sviatlanos-cichanouskajos-biura-lauk-is-lietuvos-n1442257.

PDF: Pobierz