Prace IEŚ nr 1/2025
ISBN: 978-83-67678-88-9
Liczba stron: 68
Format: 140x230
Wydanie: Lublin 2025
Opis:
Tezy
■ W 2020 r. w Czarnogórze odbyły się historyczne wybory parlamentarne, które skutkowały, po raz pierwszy od trzech dekad, odsunięciem od władzy Demokratycznej Partii Socjalistów (DPS). Mimo to DPS pozostaje (stan na 2025 r.) największą siłą opozycyjną w państwie, a jej wieloletni lider, Milo Đukanović, pełnił urząd prezydenta Czarnogóry w latach 2018-2023.
■ Rządząca nieprzerwanie od początku lat 90. XX w. Demokratyczna Partia Socjalistów była oskarżana o korupcję, nepotyzm, klientelizm oraz brak zdecydowanych działań w walce z przestępczością zorganizowaną. Narastające niezadowolenie społeczne znajdowało wyraz w licznych masowych protestach. Kluczowym impulsem do zmiany politycznej była ustawa o wolności wyznania z 2019 r., która wywołała silne kontrowersje społeczne i zaostrzyła napięcia w relacjach między Serbią a Czarnogórą. Jej głównym przeciwnikiem stała się Serbska Cerkiew Prawosławna (SPC), ciesząca się znacznie większym zaufaniem społecznym niż instytucje państwowe – rząd, parlament, prezydent – czy Czarnogórska Cerkiew Prawosławna. Ówczesny metropolita SPC, Amfilohije, zmobilizował wyborców do poparcia zmiany władzy w 2020 r., a następnie uczestniczył w procesie tworzenia rządu Zdravko Krivokapicia.
■ Choć Serbska Cerkiew Prawosławna wzmocniła swoją pozycję po wyborach z 2020 r., to jednocześnie wraz ze śmiercią jednego z najbardziej charyzmatycznych i wpływowych duchownych w SPC – metropolity Amfilohije – utraciła niezależną pozycję wobec patriarchy oraz władz w Belgradzie.
■ Po 2020 r. wyraźnie umocniły się ugrupowania proserbskie (i prorosyjskie), które od 2023 r. obsadzają funkcję przewodniczącego parlamentu, a od 2024 r. uczestniczą w rządzie premiera Milojko Spajicia. Ostatnie pięć lat po przełomowych wyborach w 2020 r. to okres trzech kolejnych rządów koalicyjnych, złożonych z licznych ugrupowań o odmiennych programach, a także czas niestabilności politycznej, w tym ostrych sporów między premierem a prezydentem. Kryzys instytucjonalny szczególnie nasilił się w latach 2022-2023, za rządów Dritana Abazovicia (URA), kiedy nie funkcjonował Trybunał Konstytucyjny.
■ Obecny gabinet M. Spajicia (PES!), poza realizacją obietnic dotyczących głębokich reform społeczno-gospodarczych, musi się mierzyć z utrzymującymi się napięciami w wielonarodowym społeczeństwie, zwłaszcza na linii czarnogórsko-serbskiej. Bazujący na poparciu ugrupowań proserbskich rząd unika zdecydowanej reakcji na działania SPC i środowisk serbskich, które dążą do rewizji historii i gloryfikacji zbrodniarzy wojennych.
■ Na przeprowadzenie przedstawionych przez premiera reform liczą obywatele Czarnogóry, zmęczeni toczącymi się przez lata sporami etniczno-narodowymi. Od nowego rządu oczekują zatem sprawnego rządzenia i faktycznego skoncentrowania się na podniesieniu standardu życia oraz przyspieszenia procesu integracyjnego z Unią Europejską.
■ Demokratyczna Partia Socjalistów pozostaje najsilniejszym ugrupowaniem opozycyjnym w Czarnogórze, choć jej pozycja konsekwentnie ulega osłabieniu, czego przykładem była porażka prezydenta M. Đukanovicia w wyborach prezydenckich w 2023 r. Obecnie nie posiada ona (poza Đukanoviciem) równie charyzmatycznej postaci, która mogłaby pokierować działalnością polityczną i odbudować utracone zaufanie oraz poparcie w społeczeństwie.
■ Zmiana rządu w 2020 r., wbrew wcześniejszym oczekiwaniom, nie doprowadziła do poprawy relacji Czarnogóry z Serbią. Wręcz przeciwnie – doszło do ich pogorszenia. Jednocześnie, wraz ze wzmacnianiem się u władzy ugrupowań proserbskich w Czarnogórze, Serbia konsekwentnie stara się wpływać na czarnogórską sytuację polityczną.
Pełny tekst publikacji: PDF
