Prace IEŚ nr 10/2025
ISBN: 978-83-68760-03-3
Liczba stron: 68
Format: 140x230
Wydanie: Lublin 2025
Opis:
Tezy
■ Unia Europejska buduje kompleksową architekturę polityki rozwoju AI, dążąc do globalnego przywództwa w tym obszarze. Jej skuteczność zależy jednak od implementacji na poziomie krajowym, gdzie różnice w poziomie cyfryzacji, dostępnym kapitale i jakości instytucji przekładają się na zróżnicowane efekty w poszczególnych państwach członkowskich.
■ Społeczeństwa Europy Środkowej cechuje paradoks w postrzeganiu AI – wysoki optymizm wobec korzyści gospodarczych współistnieje z głębokimi obawami dotyczącymi konsekwencji społecznych i likwidacji miejsc pracy. Analiza ujawnia trzy modele adaptacyjne: optymizm zintegrowany (Estonia, Litwa), optymizm gospodarczy z rezerwą społeczną (Słowenia, Słowacja, Polska, Bułgaria, Chorwacja) oraz rezerwę zintegrowaną (Rumunia, Węgry, Łotwa, Czechy).
■ Ponadto w większości państw Europy Środkowej odsetek obywateli obawiających się o przyszłość zatrudnienia w erze AI przekracza średnią unijną. Dominuje przekonanie, że AI zlikwiduje więcej miejsc pracy, niż stworzy, co czyni budowanie społecznego zaufania kluczowym wyzwaniem dla skutecznej transformacji.
■ Przygotowanie instytucjonalne rządów w regionie ujawnia podział na gotowość zintegrowaną (Estonia, Czechy, Litwa, Polska – spójność między infrastrukturą a zdolnościami instytucjonalnymi), gotowość selektywną (Słowenia, Słowacja, Węgry, Łotwa, Bułgaria – dysproporcja między infrastrukturą a zdolnościami instytucjonalnymi) oraz gotowość ograniczoną (Rumunia, Chorwacja – deficyty zarówno w infrastrukturze, jak i zdolnościach instytucjonalnych).
■ Przy tym większość państw Europy Środkowej zbudowała infrastrukturę cyfrową i ustanowiła podstawowe ramy instytucjonalne dla AI, jednak charakteryzuje się strukturalną słabością w wymiarze technologicznym. Region jest zatem przygotowany do absorpcji technologii AI, lecz wykazuje ograniczony potencjał do jej współtworzenia, co grozi pogłębieniem zależności technologicznej i utratą możliwości kształtowania standardów.
■ Faktyczna adopcja AI w przedsiębiorstwach dzieli państwa na adopcję zaawansowaną (Słowenia, Estonia), adopcję selektywną (Czechy, Chorwacja, Słowacja, Litwa, Łotwa) oraz adopcję ograniczoną (Węgry, Bułgaria, Polska, Rumunia). Dystans większości państw regionu wobec liderów UE ma charakter podwójny: ilościowy (mniejszy odsetek firm wykorzystujących AI) i jakościowy (koncentracja na podstawowych zastosowaniach przy marginalizacji zaawansowanych technologii).
■ Główną barierą wdrażania AI w przedsiębiorstwach jest deficyt kompetencji – brak wiedzy specjalistycznej stanowi przeszkodę dla większości firm niewykorzystujących AI. To sprawia, że wzmocnienie kapitału ludzkiego staje się istotnym warunkiem przyspieszenia adopcji.
■ Równocześnie dynamika wzrostu adopcji AI w ostatnich latach dowodzi zdolności adaptacyjnej regionu i pokazuje, że Europa Środkowa nie jest skazana na opóźnienie. Region posiada potencjał do szybkiej transformacji, pod warunkiem świadomych interwencji strategicznych i skutecznego wykorzystania dostępnych instrumentów wsparcia.
■ Przełamanie zależności technologicznej wymaga strategicznego przesunięcia z inwestycji infrastrukturalnych na budowę lokalnych ekosystemów innowacji – wspieranie badań, wzmacnianie powiązań nauka-biznes, tworzenie warunków dla start-upów oraz zatrzymanie talentów emigrujących poza region. Bez tego Europa Środkowa pozostanie konsumentem rozwiązań AI, tracąc możliwość współtworzenia i czerpania pełnych korzyści ekonomicznych.
■ Sprawiedliwa transformacja AI wymaga wyjścia poza wspieranie innowacji i uwzględnienia systemów zabezpieczenia społecznego, programów przekwalifikowania oraz mechanizmów partycypacji obywatelskiej. Tylko kompleksowe podejście, zapewniające sprawiedliwy podział korzyści i ochronę przed wykluczeniem, może przekształcić ostrożny optymizm społeczeństw w trwałe zaufanie – fundament udanej transformacji.
■ Dla Europy Środkowej transformacja AI jest punktem zwrotnym mogącym doprowadzić do jednego z trzech scenariuszy: konwergencji przyspieszonej (wykorzystanie AI do skokowego zmniejszenia luki rozwojowej), przedłużonego status quo (absorpcja technologii bez budowy własnego potencjału innowacyjnego) lub dywergencji pogłębionej (marginalizacja w globalnych łańcuchach wartości przy pogłębieniu dystansu wobec liderów technologicznych).
■ Wewnętrzne zróżnicowanie regionu w zakresie transformacji AI jest znaczące i pogłębia się w trzech wymiarach: postaw społecznych, przygotowania instytucjonalnego oraz adopcji biznesowej. Wymaga to rezygnacji z jednolitego podejścia w politykach publicznych na rzecz instrumentów zróżnicowanych według profilu kraju – innych dla państw zdolnych do współtworzenia technologii i budowy ekosystemów innowacji, a innych dla gospodarek wymagających przede wszystkim wzmocnienia kompetencji, instytucji i zdolności absorpcyjnych. Brak takiego zróżnicowania grozi pogłębieniem asymetrii rozwojowych w regionie i osłabieniem skuteczności unijnej strategii AI.
Pełny tekst publikacji: PDF
