Dysydent, czyli kto? Uwagi o specyfice ruchu dysydenckiego w ZSRR

What is a dissident? Remarks on the specific nature of the dissident movement in the USSR

Abstrakt: Artykuł stanowi próbę zdefiniowania ruchu dysydenckiego w ZSRR. W Związku Radzieckim po 1956 r. istniało wiele grup opozycyjnych, kontestatorskich, jednak nie wszystkich przeciwników systemu radzieckiego można nazwać dysydentami. Zasadniczą cechą ruchu dysydenckiego była jego apolityczność. Dysydenci nie dążyli do zdobycia władzy ani nie formułowali wyraźnych celów, poza jednym – zmuszeniem władz do przestrzegania praw człowieka. Nie występowali w imieniu konkretnej grupy etnicznej, narodowej, społecznej czy zawodowej. Środowisko dysydenckie nie budowało też struktur ani siatki organizacyjnej, nie było w nim przywódców wydających rozkazy ani wykonawców wypełniających rozkazy. Hierarchia, jeśli istniała, opierała się wyłącznie na autorytecie osobistym, nigdy zaś na stanowiskach i tytułach. W artykule wykorzystano eseistykę najważniejszych postaci ruchu dysydenckiego, ich artykuły teoretyczne i wspomnienia, próby oceny dawnej działalności.

Bibliografia:

1. 5 dekabrya 1965 goda v vospominaniyakh uchastnikov sobytii, materialakh samizdata, publikatsiyakh zarubezhnoi pressy i v dokumentakh partiinykh i komsomol’skikh organizatsii i zapiskakh Komiteta gosudarstvennoi bezopasnosti v TsK KPSS, Memorial, Zven’ya, Moskva 2005.
2. Alekseeva L., Goldberg P., Pokolenie ottepeli, Zakharov, Moskva 2006.
3. Amal’rik A.A., Zapiski dissidenta, Slovo, Moskva 1991.
4. Amalrik A., Czy Związek Sowiecki przetrwa do roku 1984?, Instytut Literacki, Paryż 1970.
5. Beyrau D., Intelligens und Dissens, Vandenhoek & Ruprecht, Göttingen 1993.
6. Bloch S., Riddaway P., Russia’s Political Hospitals: The Abuse of Psychiatry in the Soviet Union, London 1977.
7. Bogoraz L., Daniel A., Auf der Suche nach einer nichtexistenten Wissenschaft, w: Rusland heute: von innen gesehen, Moskau–Bremen 1993, s. 117–128.
8. Daniel A., Die Geschichte des Samisdat, w: Stasi, KGB und Literatur, Heinrich-Böll-Stiftung, Köln 1993, s. 142–157.
9. Dissidenty o dissidentstve, Znamya, Moskva 1997.
10. Dokumenty Moskovskoi Khel’sinkskoi gruppy 1976–1982, Moskva 2001.
11. Marchenko A., Moi pokazaniya, OGI, Moskva 2005.
12. Orlov Yu., Opasnye mysli, MKhG, Moskva 2006.
13. Vlast’ i dissidenty. Iz dokumentov KGB i KPSS, MHG, Moskva 2006.
14. Wstyd było milczeć. Świadectwa radzieckich dysydentów, Instytut Książki, Kraków–Warszawa 2013.

PDF: Pobierz