Psychoanaliza terytorium. O pamięci Kazachstanu. Recenzja książki Joanny Czeczott Cisza nad stepem. Kazachstan i pamięć o Rosji, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2025

Psychoanalysis of a territory. On the memory of Kazakhstan. A review of Joanna Czeczott’s book Silence over the Steppe: Kazakhstan and the Memory of Russia, Czarne Publishing House, Wołowiec 2025

Abstrakt: Artykuł stanowi próbę zdefiniowania ruchu dysydenckiego w ZSRR. W Związku Radzieckim po 1956 r. istniało wiele grup opozycyjnych, kontestatorskich, jednak nie wszystkich przeciwników systemu radzieckiego można nazwać dysydentami. Zasadniczą cechą ruchu dysydenckiego była jego apolityczność. Dysydenci nie dążyli do zdobycia władzy ani nie formułowali wyraźnych celów, poza jednym – zmuszeniem władz do przestrzegania praw człowieka. Nie występowali w imieniu konkretnej grupy etnicznej, narodowej, społecznej czy zawodowej. Środowisko dysydenckie nie budowało też struktur ani siatki organizacyjnej, nie było w nim przywódców wydających rozkazy ani wykonawców wypełniających rozkazy. Hierarchia, jeśli istniała, opierała się wyłącznie na autorytecie osobistym, nigdy zaś na stanowiskach i tytułach. W artykule wykorzystano eseistykę najważniejszych postaci ruchu dysydenckiego, ich artykuły teoretyczne i wspomnienia, próby oceny dawnej działalności.

Bibliografia:

1. Alexander J. C., Trauma: A Social Theory, 1st edition, Cambridge, UK, Malden, MA: Polity 2012.
2. Bernhard M., Kubik J., A Theory of the Politics of Memory, w: Twenty Years After Communism: The Politics of Memory and Commemoration, M. Bernhard, J. Kubik
3. (red.), Oxford, New York: Oxford University Press, 2014.
4. Cameron S., The Hungry Steppe: Famine, Violence, and the Making of Soviet Kazakhstan, Ithaca: Cornell University Press, 2018.
5. Cameron S., The Kazakh Famine of 1930-33: Current Research and New Directions, „East/West: Journal of Ukrainian Studies” 3, 2016, s. 117–132.
6. Ciesielski S., Polacy w Kazachstanie, zesłańcy lat wojny, „Kwartalnik Historyczny” 1997, nr 3.
7. Ciesielski S., Życie religijne polskich zesłańców w Kazachstanie w latach 1940–1946, w: Kościół katolicki na Syberii: historia, współczesność, przyszłość, DTSK Silesia, Wrocław 2002.
8. Connerton P., Seven Types of Forgetting, „Memory Studies”, 1(1), 2008, s. 59–71.
9. Czapski J., Na nieludzkiej ziemi, Wyd. Czytelnik, Warszawa 1990.
10. Górecki W., Wieczne państwo, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2024.
11. Kudaibergen D. T., What Does It Mean to Be Kazakhstani? Power, Identity and Nation-Building, Hurts Publishers, 2025.
12. LaCapra D., History in Transit: Experience, Identity, Critical Theory, Ithaca: Cornell University Press, 2004.
13. Marciniak W., Powroty z Sybiru. Repatriacja obywateli polskich z głębi ZSRR w latach 1945–1947, Księży Młyn, Łódź 2021.
14. Panto D., Deportacje Polaków i obywateli polskich do Kazachstanu w latach 1936–1941: dokumenty ze zbiorów Archiwum Prezydenta Republiki Kazachstanu, Muzeum
15. II Wojny Światowej, Gdańsk 2019.
16. Wspomnienia sybiraków, t. 1–8, przyg. J. Przewłocki, Wydanictwo PoMost, Warszawa.

PDF: Pobierz