Zachodnie reakcje na prozachodnie i prodemokratyczne protesty w państwach postsowieckich po 1991 roku – próba syntezy

Towards the synthesis of the Western responses to the pro-western and pro-democratic protests in the post-Soviet states post-1991

Abstrakt: Artykuł ma charakter podsumowujący i częściowo przeglądowy względem badań autora nad rewolucjami w świecie postsowieckim. Stanowi też próbę syntezy wyników badań przedstawionych w literaturze przedmiotu. Celem autora jest ustalenie prawidłowości, wedle której państwa i instytucje międzynarodowe reagowały po 1991 r. na prodemokratyczne i prozachodnie protesty w świecie postsowieckim. Podstawową konkluzją jest, że w każdym przypadku kolejnych fal protestów oraz oporu wobec agresji Rosji aktywność wspierająca Zachodu miała charakter reaktywny – gotowość do politycznego wsparcia następowała w wyniku protestów społecznych i zazwyczaj była niewystarczająca. Dodatkowo warto podkreślić, że tylko protesty na Ukrainie i w Gruzji uruchamiały po rozpadzie Związku Sowieckiego ponadstandardową aktywność rozszerzeniową lub polityczną UE i NATO w tym regionie. Analiza autora potwierdza tym samym tezę o słabości reakcji Zachodu oraz fałsz oficjalnej propagandy rosyjskiej, jakoby protesty na Wschodzie były inspirowane przez Zachód w celu efektywnego rozszerzenia UE czy NATO.

Bibliografia:

1. Ashton C., And then what? Inside stories of 21-century diplomacy, Elliott and Thompson, London 2023.
2. Asmus R. D., Mała wojna, która wstrząsnęła światem. Gruzja, Rosja i przyszłość Zachodu, Biblioteka ResPubliki Nowej, Warszawa 2010, s. 2.
3. Aviautskii V., Aksamitne rewolucje, Dialog, Warszawa 2007, s. 56–57.
4. Bornio J., Bezpieczeństwo narodowe Polski w kontekście kryzysu ukraińskiego. Wymiar polityczno-militarny, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2019, s. 102–103, 111.
5. Brodowski J., Gruzja po rewolucji róż. Obraz przemian polityczno-społecznych w latach 2003–2018, Księgarnia Akademicka, Kraków 2019, s. 137–152.
6. Brzeziński Z., Strategiczna wizja. Ameryka a kryzys globalnej potęgi, przeł. K. Skonieczny, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2013.
7. Cianciara A. K., Partnerstwo Wschodnie 2009–2014, w: Partnerstwo Wschodnie w kontekście europejskich aspiracji Ukrainy. Dylematy międzynarodowe i systemowe, Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2011, s. 18–23.
8. Commission of the European Communities, European Neighbourhood Policy. Strategy Paper, 12 maja 2004.
9. Commission of the European Communities, Wider Europe – Neighbourhood: A New Framework for Relations with our Eastern and Southern Neighbours, Bruksela, 11 marca 2003, https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2003:0104:FIN:EN:PDF.
10. Czaputowicz J., System czy nieład? Bezpieczeństwo europejskie u progu XXI wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Centrum Stosunków Międzynarodowych, Warszawa 1998.
11. Doorenspleet R., Reassesing Three Waves of Democratization, „World Politics”, t. 52/April 2000, s. 399, https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/10015460.pdf.
12. European Parliament, Presidential Elections Ukraine Ad Hoc Delegation Election Observation of Second Round, 19–22 listopada 2004, https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/212719/Election_report_Ukraine_26_December_2004.pdf.
13. Harasimowicz A., Europejska polityka sąsiedztwa – pechowa pierwsza dekada, „Studia Europejskie” 2016, nr 2, s. 22.
14. Huntington S. P., Trzecia fala demokratyzacji, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.
15. Huntington S. P., Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego, przeł. H. Jankowska, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA, Warszawa 1998.
16. Kinyakin A. A., Kucheriavaia S., The European Union vs. the Eurasian Economic Union: “integration race 2.0”, „Przegląd Europejski” 2019, nr 3, s. 141–142.
17. Kowal P., Mink G., The Long-lasting Revolution in Ukraine: Challenges Related to Researching the Phenomenon, w: Three Revolutions: Mobilizations and Change in
18. Contemporary Ukraine I. Theoretical Aspects and Analyses on Religion, Memory, and Identity, red. P. Kowal, G. Mink, I. Reichardt, Stuttgart 2019, s. 19–60.
19. Kowal P., Pięć kręgów imperium. Długi koniec Rosji, Kolegium Europy Wschodniej, Wrocław–Wojnowice 2023, s. 7–10, 150–159.
20. Kowal P., Testament Prometeusza. Źródła polityki wschodniej III Rzeczypospolitej, Kolegium Europy Wschodniej, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa–Wojnowice 2018, s. 128–142.
21. Kowalczyk R., Grela-Krawczenko S., Waingertner P., Majdan. Drugie narodziny narodu, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, s. 76–77.
22. Legucka A., Porównanie koncepcji polityki wschodniej Unii Europejskiej, w: Europejska Polityka Sąsiedztwa, red. J. M. Fiszer, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2012, s. 77–79.
23. Leonard M., Popescu N., Rachunek sił w warunkach Unia Europejska–Rosja, Europejska Rada Spraw Zagranicznych, Fundacja im. Stefana Batorego, Londyn–Warszawa 2008, s. 23.
24. Nieczuja-Ostrowski P., Idee wystąpień społecznych w państwach Kaukazu Południowego w XXI wieku, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”, 10 (2012), s. 131–132.
25. Nye J., Soft power. Jak osiągnąć sukces w polityce światowej, przeł. J. Zaborowski, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007.
26. Popescu N., Wilson A., Polityka Unii Europejskiej i Rosji wobec wspólnych sąsiadów, Europejska Rada Spraw Zagranicznych, Fundacja im. Stefana Batorego, Londyn–Warszawa 2010, s. 51.
27. Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie wyników wyborów na Ukrainie, Strasbourg, 13 stycznia 2005 r., https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-6-2005-0009_PL.html.
28. Ruszkowski J., Wojnicz L., Partnerstwo Wschodnie. Instrument europeizacji ad extra, w: Partnerstwo Wschodnie w kontekście europejskich aspiracji Ukrainy. Dylematy międzynarodowe i systemowe, Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2011, s. 18–23.
29. Skoneczny Ł., Cacko B., Sharp power – wprowadzenie do problematyki, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2021, s. 104–105.
30. Stępień-Kuczyńska A., Słowikowski M., Unia Europejska a państwa Europy Wschodniej, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2008.
31. Stępniewski T., Partnerstwo Wschodnie Unii Europejskiej: między realizmem a rozczarowaniem, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”, 10 (2012), s. 13.
32. Stiglitz J. E., Globalizacja, przeł. H. Siembierowicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004.
33. Stróżyk J., Współpraca wojskowa NATO z państwami Kaukazu od 1991 roku. Drzwi otwarte czy uchylone?, „Sprawy Międzynarodowe”, nr 4/21, s. 181.
34. Szymański A., Zastosowanie teorii zmiany instytucjonalnej w studiach europejskich na przykładzie polityki rozszerzenia UE, w: Teorie w studiach Europejskich. W kierunku nowej agendy badawczej, red. J. Ruszkowski, L. Wojnicz, Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego, Instytut Europeistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Szczecin–Warszawa 2012, s. 283, 287.
35. Ukielski P., 1989 in Central Europe: A Counterrevolution, Palgrave Macmillan, 2024.
36. Van Herpen M. H., Wojny Putina. Czeczenia, Gruzja, Ukraina, Prószyński i S-ka, Warszawa 2014, s. 261.
37. Wnuk-Lipiński E., Świat międzyepoki, Wydawnictwo Znak, Instytut Studiów Politycznych PAN, Kraków 2004.
38. Zajączkowski W., Czy Rosja przetrwa do roku 2000?, Oficyna Wydawnicza Most, Warszawa 1993.
39. Zajączkowski W., Rozumieć politykę międzynarodową. Metody analizy źródeł otwartych, Ośrodek Studiów Wschodnich, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2025, s. 174–175.
40. Żurawski vel Grajewski P., Polityka Unii Europejskiej wobec Rosji a interesy Polski 1991–2004, Ośrodek Myśli Politycznej, Centrum Europejskie Natolin, Kraków–Warszawa, s. 330.

PDF: Pobierz