Artykuł ma charakter podsumowujący i częściowo przeglądowy względem badań autora nad rewolucjami w świecie postsowieckim. Stanowi też próbę syntezy wyników badań przedstawionych w literaturze przedmiotu. Celem autora jest ustalenie prawidłowości, wedle której państwa i instytucje międzynarodowe reagowały po 1991 r. na prodemokratyczne i prozachodnie protesty w świecie postsowieckim. Podstawową konkluzją jest, że w każdym przypadku kolejnych fal protestów oraz oporu wobec agresji Rosji aktywność wspierająca Zachodu miała charakter reaktywny – gotowość do politycznego wsparcia następowała w wyniku protestów społecznych i zazwyczaj była niewystarczająca. Dodatkowo warto podkreślić, że tylko protesty na Ukrainie i w Gruzji uruchamiały po rozpadzie Związku Sowieckiego ponadstandardową aktywność rozszerzeniową lub polityczną UE i NATO w tym regionie. Analiza autora potwierdza tym samym tezę o słabości reakcji Zachodu oraz fałsz oficjalnej propagandy rosyjskiej, jakoby protesty na Wschodzie były inspirowane przez Zachód w celu efektywnego rozszerzenia UE czy NATO.
P. Kowal, Zachodnie reakcje na prozachodnie i prodemokratyczne protesty w państwach postsowieckich po 1991 roku – próba syntezy, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 7–37, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.1
1. Ashton C., And then what? Inside stories of 21-century diplomacy, Elliott and Thompson, London 2023.
2. Asmus R. D., Mała wojna, która wstrząsnęła światem. Gruzja, Rosja i przyszłość Zachodu, Biblioteka ResPubliki Nowej, Warszawa 2010, s. 2.
3. Aviautskii V., Aksamitne rewolucje, Dialog, Warszawa 2007, s. 56–57.
4. Bornio J., Bezpieczeństwo narodowe Polski w kontekście kryzysu ukraińskiego. Wymiar polityczno-militarny, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2019, s. 102–103, 111.
5. Brodowski J., Gruzja po rewolucji róż. Obraz przemian polityczno-społecznych w latach 2003–2018, Księgarnia Akademicka, Kraków 2019, s. 137–152.
6. Brzeziński Z., Strategiczna wizja. Ameryka a kryzys globalnej potęgi, przeł. K. Skonieczny, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2013.
7. Cianciara A. K., Partnerstwo Wschodnie 2009–2014, w: Partnerstwo Wschodnie w kontekście europejskich aspiracji Ukrainy. Dylematy międzynarodowe i systemowe, Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2011, s. 18–23.
8. Commission of the European Communities, European Neighbourhood Policy. Strategy Paper, 12 maja 2004.
9. Commission of the European Communities, Wider Europe – Neighbourhood: A New Framework for Relations with our Eastern and Southern Neighbours, Bruksela, 11 marca 2003, https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2003:0104:FIN:EN:PDF.
10. Czaputowicz J., System czy nieład? Bezpieczeństwo europejskie u progu XXI wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Centrum Stosunków Międzynarodowych, Warszawa 1998.
11. Doorenspleet R., Reassesing Three Waves of Democratization, „World Politics”, t. 52/April 2000, s. 399, https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/10015460.pdf.
12. European Parliament, Presidential Elections Ukraine Ad Hoc Delegation Election Observation of Second Round, 19–22 listopada 2004, https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/212719/Election_report_Ukraine_26_December_2004.pdf.
13. Harasimowicz A., Europejska polityka sąsiedztwa – pechowa pierwsza dekada, „Studia Europejskie” 2016, nr 2, s. 22.
14. Huntington S. P., Trzecia fala demokratyzacji, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.
15. Huntington S. P., Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego, przeł. H. Jankowska, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA, Warszawa 1998.
16. Kinyakin A. A., Kucheriavaia S., The European Union vs. the Eurasian Economic Union: “integration race 2.0”, „Przegląd Europejski” 2019, nr 3, s. 141–142.
17. Kowal P., Mink G., The Long-lasting Revolution in Ukraine: Challenges Related to Researching the Phenomenon, w: Three Revolutions: Mobilizations and Change in
18. Contemporary Ukraine I. Theoretical Aspects and Analyses on Religion, Memory, and Identity, red. P. Kowal, G. Mink, I. Reichardt, Stuttgart 2019, s. 19–60.
19. Kowal P., Pięć kręgów imperium. Długi koniec Rosji, Kolegium Europy Wschodniej, Wrocław–Wojnowice 2023, s. 7–10, 150–159.
20. Kowal P., Testament Prometeusza. Źródła polityki wschodniej III Rzeczypospolitej, Kolegium Europy Wschodniej, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa–Wojnowice 2018, s. 128–142.
21. Kowalczyk R., Grela-Krawczenko S., Waingertner P., Majdan. Drugie narodziny narodu, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, s. 76–77.
22. Legucka A., Porównanie koncepcji polityki wschodniej Unii Europejskiej, w: Europejska Polityka Sąsiedztwa, red. J. M. Fiszer, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2012, s. 77–79.
23. Leonard M., Popescu N., Rachunek sił w warunkach Unia Europejska–Rosja, Europejska Rada Spraw Zagranicznych, Fundacja im. Stefana Batorego, Londyn–Warszawa 2008, s. 23.
24. Nieczuja-Ostrowski P., Idee wystąpień społecznych w państwach Kaukazu Południowego w XXI wieku, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”, 10 (2012), s. 131–132.
25. Nye J., Soft power. Jak osiągnąć sukces w polityce światowej, przeł. J. Zaborowski, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007.
26. Popescu N., Wilson A., Polityka Unii Europejskiej i Rosji wobec wspólnych sąsiadów, Europejska Rada Spraw Zagranicznych, Fundacja im. Stefana Batorego, Londyn–Warszawa 2010, s. 51.
27. Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie wyników wyborów na Ukrainie, Strasbourg, 13 stycznia 2005 r., https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-6-2005-0009_PL.html.
28. Ruszkowski J., Wojnicz L., Partnerstwo Wschodnie. Instrument europeizacji ad extra, w: Partnerstwo Wschodnie w kontekście europejskich aspiracji Ukrainy. Dylematy międzynarodowe i systemowe, Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2011, s. 18–23.
29. Skoneczny Ł., Cacko B., Sharp power – wprowadzenie do problematyki, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2021, s. 104–105.
30. Stępień-Kuczyńska A., Słowikowski M., Unia Europejska a państwa Europy Wschodniej, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2008.
31. Stępniewski T., Partnerstwo Wschodnie Unii Europejskiej: między realizmem a rozczarowaniem, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”, 10 (2012), s. 13.
32. Stiglitz J. E., Globalizacja, przeł. H. Siembierowicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004.
33. Stróżyk J., Współpraca wojskowa NATO z państwami Kaukazu od 1991 roku. Drzwi otwarte czy uchylone?, „Sprawy Międzynarodowe”, nr 4/21, s. 181.
34. Szymański A., Zastosowanie teorii zmiany instytucjonalnej w studiach europejskich na przykładzie polityki rozszerzenia UE, w: Teorie w studiach Europejskich. W kierunku nowej agendy badawczej, red. J. Ruszkowski, L. Wojnicz, Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego, Instytut Europeistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Szczecin–Warszawa 2012, s. 283, 287.
35. Ukielski P., 1989 in Central Europe: A Counterrevolution, Palgrave Macmillan, 2024.
36. Van Herpen M. H., Wojny Putina. Czeczenia, Gruzja, Ukraina, Prószyński i S-ka, Warszawa 2014, s. 261.
37. Wnuk-Lipiński E., Świat międzyepoki, Wydawnictwo Znak, Instytut Studiów Politycznych PAN, Kraków 2004.
38. Zajączkowski W., Czy Rosja przetrwa do roku 2000?, Oficyna Wydawnicza Most, Warszawa 1993.
39. Zajączkowski W., Rozumieć politykę międzynarodową. Metody analizy źródeł otwartych, Ośrodek Studiów Wschodnich, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2025, s. 174–175.
40. Żurawski vel Grajewski P., Polityka Unii Europejskiej wobec Rosji a interesy Polski 1991–2004, Ośrodek Myśli Politycznej, Centrum Europejskie Natolin, Kraków–Warszawa, s. 330.
Znaczenie komunikacji strategicznej w polityce państw systematycznie rośnie, co wynika zarówno ze wzrostu zagrożeń dla bezpieczeństwa informacyjnego, jak i z potrzeby kształtowania odpowiedniego wizerunku oraz marki (brandingu) państwa w perspektywie międzynarodowej. Celem artykułu jest analiza formalno-prawnych i instytucjonalnych narzędzi bezpieczeństwa informacyjnego Republiki Mołdawii w kontekście komunikacji strategicznej. W procesie badawczym wykorzystano metodę desk research, obejmującą analizę aktów normatywnych i dokumentów strategicznych wytworzonych przez organy władzy państwowej Mołdawii oraz analizę instytucjonalną działalności podmiotów odpowiedzialnych za realizację bezpieczeństwa informacyjnego.
R. Rajczyk, Komunikacja strategiczna jako narzędzie bezpieczeństwa informacyjnego Republiki Mołdawii, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 39–59, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.2
1. Codul serviviilor media audiovizuale al Republicii Moldova Nr. 174 din 08–11–2018, Publicat: 12-12-2018 în Monitorul Oficial Nr. 462–466 art. 766 MODIFICAT LP302 din 19.12.24, MO5–7/10.01.25 art.17; în vigoare 10.02.25.
2. Hotărâre Guvernul Republicii Moldova Nr. 467 din 06–07–2022 cu privire la crearea Consiliului coordonator pentru asigurarea securită?ii informa?ionale, Publicat: 08–07–2022 în Monitorul Oficial Nr. 201–207 art. 531 modificat HG333 din 08.05.24, MO232–235/31.05.24 art. b480; în vigoare 01.01.25.
3. Hotărâre Parlamentul Republicii Moldova HP257/2018 din 22.11.2018 privind aprobarea Strategiei securită?ii informa?ionale a Republicii Moldova pentru anii 2019–2024 și a Planului de ac?iuni pentru implementarea acesteia, Publicat: 18–01–2019 în Monitorul Oficial Nr. 13–21 art. 80.
4. Hotărâre Parlamentul Republicii Moldova nr 257 din 22.11.2018 privind aprobarea Strategiei securită?ii informa?ionale a Republicii Moldova pentru anii 2019–2024 și a Planului de ac?iuni pentru implementarea acesteia Publicat: 18–01–2019 în Monitorul Oficial Nr. 13–21 art. 80.
5. Hotărâre Parlamentul Republicii Moldova Nr. 12 din 08–02–2018 pentru aprobarea Declara?iei Parlamentului Republicii Moldova privind condamnarea atacurilor provenite din Federa?ia Rusă asupra securită?ii informa?ionale na?ionale ?i amestecul abuziv în activitatea politică din Republica Moldova, Publicat: 16–02–2018 în Monitorul Oficial Nr. 48–57 art. 128.
6. Hotărâre Parlamentul Republicii Moldova Nr. 153 din 15–07–2011 pentru aprobarea Strategiei securităţii naţionale a Republicii Moldova. Publicat: 14–10–2011 în Monitorul Oficial Nr. 170–175 art. 499. Modificat: HP269 din 07.12.17, MO441–450/22.12.17 art. 755.
7. Hotărâre Parlamentul Republicii Moldova Nr. 269 din 07–12–2017 pentru modificarea ?i completarea punctului 4.5 din Strategia securită?ii na?ionale a Republicii
8. Moldova, aprobată prin Hotărîrea Parlamentului nr. 153/2011. Publicat: 22–12–2017 în Monitorul Oficial Nr. 441–450 art. 755. și
9. Hotărâre Parlamentul Republicii Moldova Nr. 416 din 22–12–2023 privind aprobarea Concep?iei de comunicare strategică ?i contracarare a dezinformării, a ac?iunilor de manipulare a informa?iei ?i a ingerin?elor străine pentru anii 2024–2028, Publicat: 17–01–2024 în Monitorul Oficial Nr. 17–19 art. 29.
10. Legea nr. 242/2023 privind Centrul pentru Comunicare Strategică și Combatere a Dezinformării și privind modificarea unor acte normative, Publicat: 18–08–2023 în Monitorul Oficial Nr. 318–321 art. 566.
11. Legea Nr. LP242/2023 din 31.07.2023 privind Centrul pentru Comunicare Strategică și Combatere a Dezinformării ?i privind modificarea unor acte normative. Publicat: 18.08.2023 în Monitorul Oficial Nr. 318–321 art. 566.
12. Legea Nr. LP299/2018 din 21.12.2017 privind aprobarea Concepţiei securităţii informaţionale a Republicii Moldova, Publicat: 16–02–2018 în Monitorul Oficial Nr. 48–57 art. 122.
13. Aleksandrowicz T., Zagrożenia dla bezpieczeństwa informacyjnego państwa w ujęciu systemowym. Budowanie zdolności defensywnych i ofensywnych w infosferze, Warszawa 2021.
14. Alkowski P., Bezpieczeństwo informacyjne – zarys wybranych aspektów w kontekście problemu bezpieczeństwa państwa, w: Współczesne oblicza bezpieczeństwa, red. E. Guzik-Makaruk, E. Pływaczewski, Białystok 2015, s. 87–99.
15. Balomenos K., Strategic Communication as a Mean for Countering Hybrid Threats, w: Handbook for Management of Threats: Security and Defense, Resilience and Optimal Strategies, eds. K. Balomenos, A. Fytopoulos, P. Pardalo, Springer 2023, s. 371–390.
16. Bezpieczeństwo informacyjne w XXI wieku, red. M. Kubiak, S. Topolewski, Siedlce–Warszawa 2016.
17. Bezpieczeństwo państwa, red. K. Wojtaszczyk, A. Materska-Sosnowska, Warszawa 2009.
18. Falkheimer J., Heide M., Introduction, w: Strategic Communication, eds. J. Falkheimer, M. Heide, London 2018, s. 9–19.
19. Fehler W., O pojęciu bezpieczeństwa informacyjnego, w: Bezpieczeństwo informacyjne w XXI wieku, red. M. Kubiak, S. Topolewski, Siedlce–Warszawa 2016.
20. Potejko P., Bezpieczeństwo informacyjne, w: Bezpieczeństwo państwa, red. K. Wojtaszczyk, A. Materska-Sosnowska, Warszawa 2009.
21. Rajczyk R., Oblicza współczesnej propagandy. Przypadek chińsko-tajwańskiej wojny informacyjnej, Katowice 2019.
22. Współczesne oblicza bezpieczeństwa, red. E. Guzik-Makaruk, E. Pływaczewski, Białystok 2015.
23. Zerfass A., Verčič D., Nothhaft H., Page Werder K., Strategic Communication. Defining the Field and its Contribution to Research and Practice, w: Future Directions of Strategic Communication, eds. H. Nothhaft, K. Page Werder, D. Verčič, A. Zerfass, London 2020, s. 159–177.
24. Aleksandrowicz T., Bezpieczeństwo informacyjne państwa, „Studia Politologiczne” 2018, vol. 49, s. 33–50.
25. Dorosevici-Duka A., Information Security in the Republic of Moldova in the Context of Hybrid Threats, „L’Europe Unie/United Europe” 2023, nr 19, s. 70–74.
26. Guerrero-Castro C., Strategic Communication for Security & National Defense: Proposal for an Interdisciplinary Approach, „Connections” 2013, vol. 12, no. 2, s. 27–52.
27. Lavric A., Informtion security of Republic of Moldova in the context of Russia – west contradictions, „Communication and Globalization” 2019, vol. 9, issue 2, s. 107–112.
28. Mitrović M., Determinants of strategic communication significant for national defense and security, „Zbornik Matice srpske za drustvene nauke” 2019, issue 170, s. 179–194.
29. Simanschi E., (Pro)-Russian (dis)information in Moldova: eroding vertical trust in Sandu and the PAS government?, „Journal of Contemporary European Studies” 2025, s. 1–15, https://doi.org/10.1080/14782804.2025.2500389.
30. Solik M., Graf J., Russia as a hybrid threat to Moldova in the context of the Russian-Ukrainian war, „International Politics”, s. 1–27, https://doi.org/10.1057/s41311-023-00536-7.
31. Stănescu M., Understanding hybrid threats and their societal impact – Republic of Moldova case study, „Land Forces Academy Review” 2023, vol. XXVIII, no. 4 (112), s. 255–264.
32. Young Joon L., Theorizing Strategic Communication in Parsimony from the U.S. government perspective, „KOME – An International Journal of Pure Communication Inquiry” 2015, vol. 3, issue 1, s. 1–15.
33. https://pisa.md
34. https://presedinte.md
35. https://sis.md
36. https://www.army.md
37. https://www.border.gov.md
38. https://www.legis.md
39. https://www.pism.pl
Celem badawczym niniejszego artykułu była identyfikacja przyczyn polityki Węgier wobec pełnoskalowej fazy wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz kwestii pokrewnych, przy jednoczesnym unikaniu częstej w przypadku tej problematyki symplifikacji, polityzacji i analiz prowadzonych z perspektywy jednej przyczyny. Analizę przeprowadzono w oparciu o zaadaptowaną na potrzeby Foreign Policy Analysis teorię racjonalnego wyboru, rozumowanie przyczynowo-skutkowe w ujęciu holistycznym, bez odwołania do jednej konkretnej teorii stosunków międzynarodowych, a także wnioski wyciągnięte z licznych seminariów eksperckich dotyczących badanego problemu, nieustrukturyzowane wywiady eksperckie, krytyczny przegląd literatury oraz analizę danych źródłowych. W wyniku badań zidentyfikowano kluczowe dla kształtowania polityki zagranicznej Węgier obszary, do których należą: usytuowanie geopolityczne i geograficzne, doświadczenie historyczne, antycypacja kierunku zmian ładu międzynarodowego, polityka wobec mniejszości węgierskiej w państwach sąsiednich, polityka energetyczna oraz czynniki wewnętrzne. Obszary te nie są jednak od siebie odizolowane – często wzajemnie się przenikają i warunkują. Zawierają w sobie komponent zarówno obiektywny, jak i subiektywny.
J. Bornio, B. Lux, Identifying the rationalities behind Hungary’s policy on the Russo-Ukrainian war, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 61–97,
DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.3
1. A Database of Military, Financial & Humanitarian Aid Ukraine Support Tracker, Kiel Institute, https://www.kielinstitut.de/topics/war-against-ukraine/ukraine-support-tracker/.
2. A túlnyomó többség szerint igazságtalan és túlzó – a trianoni békeszerződés a hazai közvéleményben, Magyar Tudományos Akadémia, 2 June 2020, https://mta.hu/tudomany_hirei/a-trianoni-bekeszerzodes-a-hazai-kozvelemenyben-110667.
3. According to the majority of Hungarians, the risk of a nuclear war is real, Nézőpont Intézet, 24 March 2023, https://nezopont.hu/en/what-we-do/political-poll/according-to-the-majority-of-hungarians-the-risk-of-a-nuclear-war-is-real.
4. Adamczyk A., Między traumą Trianon a integralnością Korony św. Stefana. Koncepcje i próby odbudowy Wielkich Węgier 1920–1947, “Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 2023, issue 3, pp. 193–213, https://ies.lublin.pl/wp-content/uploads/2023/12/riesw_2023-03-10.pdf.
5. Amiről Orbán meggyőzte Trumpot, az a legkevésbé sem Magyarország hosszú távú érdeke, Telex.hu, 28 September 2025, https://telex.hu/gazdasag/2025/09/28/orosz-koolaj-foldgaz-levalas-energia-orban-viktor-donald-trump-mol-janaf-gulyas-gergely.
6. Ámon A., Deák A., Hungary and Russia in Economic Terms – Love, Business, Both or Neither?, [in:] J. Kucharczyk, G. Mesežnikov (eds.), Diverging Voices, Converging Policies: The Visegrad States’ Reactions to the Russia-Ukraine Conflict, Berlin 2015.
7. Az Index birtokába jutott a kutatás, amely megmutatja, mit gondolnak a magyarok a háborúról, Index.hu, 17 October 2024, https://index.hu/belfold/2024/10/17/kozvelemeny-kutatas-zavecz-research-haboru-oroszorszag-ukrajna-honvedseg-nato-europai-unio.
8. Az Ukrajnához fűződő magyar érdek változatlan, Kormány.hu, 6 March 2014, https://2010-2014.kormany.hu/hu/miniszterelnokseg/hirek/meg-marciusban-atadjak-a-szlovak-magyar-gazvezeteket.
9. Balogh P., Kovály K., Small but Salient: The Securitization of Ukraine’s Ethnic Hungarian Minority, “Nationalities Papers” 2025, vol. 53, no. 4, pp. 798–821.
10. Jakub Bornio, Benjámin Lux Bíró-Nagy A. (ed.), Hungarian politics in 2022, Policy Solutions, 2023, https://www.policysolutions.hu/userfiles/Hungarian_Politics_in_2022_Final.pdf.
11. Bíró-Nagy A., Molnár K., Szászi Á., Varga A., The World Through Hungarian Eyes: Foreign Policy Attitudes in Hungary in 2024, Policy Solutions, 2024, https://www.policysolutions.hu/userfiles/Policy_Solutions_The_World_Through_Hungarian_Eyes_2024.pdf.
12. Bornio J., Co przemówienie Viktora Orbána w Băile Tușnad mówi o polityce zagranicznej Węgier, “Komentarze IEŚ” 2024, no. 141, https://ies.lublin.pl/komentarze/kies-1166/.
13. Bornio J., Inwestycje niemieckiego sektora zbrojeniowego na Węgrzech (cz. 1), “Komentarze IEŚ” 2023, no. 250, https://ies.lublin.pl/komentarze/inwestycje-niemieckiego-sektora-zbrojeniowego-na-wegrzech-cz-1/.
14. Bornio J., Inwestycje niemieckiego sektora zbrojeniowego na Węgrzech (cz. 2), “Komentarze IEŚ” 2023, no. 251, https://ies.lublin.pl/komentarze/inwestycje-niemieckiego-sektora-zbrojeniowego-na-wegrzech-cz-2/.
15. Bornio J., Lewkowicz Ł., The Tenth Three Seas Initiative Summit in Warsaw: Key Decisions and Prospects for Development, “IEŚ Commentaries” 2025, no. 97, https://ies.lublin.pl/en/comments/the-tenth-three-seas-initiative-summit-in-warsaw-key-decisions-and-prospects-for-development/.
16. Bornio J., Poznar A., Hungarian Prime Minister Viktor Orbán’s official visit to Russia, “IEŚ Commentaries Brief ” 2024, no. 135, https://ies.lublin.pl/en/comments/kies-1160-en/.
17. Bornio J., Poznar A., Hungarian Prime Minister’s first visit to Kyiv since the outbreak of war, “IEŚ Commentaries” 2024, no. 134, https://ies.lublin.pl/en/comments/kies-1159-en/.
18. Bornio J., Szacawa D., Szwecja w NATO: ostatni etap negocjacji, “Komentarze IEŚ” 2024, no. 48, https://ies.lublin.pl/komentarze/kies-1073/.
19. Breuning M., Foreign Policy Analysis: A Comparative Introduction, New York 2007.
20. Buzan B., Wæver O., de Wilde J. (eds.), Security: A new framework for analysis, Lynne Rienner Publishers, 1998.
21. C. Krauthammer, The Unipolar Moment, “Foreign Affairs” 1990, vol. 70, no. 1, pp. 23–33.
22. Clinton H.R., America’s Pacific century, Foreign Policy, 2011, https://foreignpolicy.com/2011/10/11/americas-pacific-century/.
23. Csernicskó I., Ukrajna nemzetközi kötelezettségvállalásai a kisebbségek nyelvén folyó oktatás területén a Keretegyezmény és a Karta alkalmazásáról készült jelentések tükrében, “Kisebbségi Szemle” 2018, vol. 3, no. 4, pp. 27–46.
24. Csiki T., Az orosz–ukrán háború hatása Magyarországra, “Nemzet és biztonság” 2024, vol. 17, no. 2, pp. 100–115.
25. Csiki T., Gazdag F., Hettyey A., Marsai V., Tongori Z. (eds.), A magyar külpolitika 1989–2014, Budapest 2017.
26. Death of Ukrainian conscript prompts row with Hungary, BBC, 11 July 2025, https://www.bbc.com/news/articles/cp3l22z5y2zo.
27. Döntött a kormány, már az ország bármely részébe települhetnek NATO-csapatok, Telex, 16 June 2022, https://telex.hu/belfold/2022/06/16/fegyveres-erok-nato-csapatok-teljes-orszag-magyarorszag.
28. Eddig bírta, ősszel ismét Moszkvába utazik Szijjártó Péter, 444.hu, 6 June 2025, https://444.hu/2025/06/06/eddig-birta-osszel-ismet-moszkvaba-utazik-szijjarto-peter.
29. Egyáltalán nincs megtakarítása a magyarok 40 százalékának – kutatás, 24.hu, 9 December 2024, https://24.hu/fn/gazdasag/2024/12/09/lakossag-megtakaritas-cib-bank-vasarlas-felretett-penz-felmeres-havi-bevetel-kereset/.
30. Elérte teljes műveleti képességét a Közép-európai Többnemzeti Hadosztály-parancsnokság, Honvedelem.hu, 10 February 2025, https://honvedelem.hu/hirek/elerte-teljes-muveleti-kepesseget-a-kozep-europai-tobbnemzeti-hadosztaly-parancsnoksag.html.
31. Espionage, elections, ethnic tensions: What’s behind the latest Hungary-Ukraine spat?, Balkan Insight, 23 May 2025, https://balkaninsight.com/2025/05/23/espionage-elections-ethnic-tension-whats-behind-the-latest-hungary-ukraine-spat/.
32. Expert interviews: HUFP/2023/8/24/1; HUFP/2023/8/27/2; HUFP/2023/8/29/3; HUFP/2023/9/1/4; HUFP/2023/9/11/5; HUFP/2023/9/11/6; HUFP/2023/9/12/7; HUFP/2023/9/13/8; HUFP/2023/9/15/9, HUFP/2023/9/18/10; HUFP/2023/9/21/11; HUFP/2023/9/26/12; HUFP/2023/9/25/13; HUFP/2023/9/27/14; HUFP/2023/10/2/15; HUFP/2023/10/10/16; HUFP/2023/10/19/17, in the author’s collection.
33. Ezt a háborút Oroszország megnyerte, az ukránok elvesztették, Kormany.hu, 12 August 2025, https://kormany.hu/hirek/ezt-a-haborut-oroszorszag-megnyerte-az-ukranok-elvesztettek.
34. Fabbrini F., Funding the war in Ukraine: The European Peace Facility, the Macro-Financial Assistance instrument and the slow rise of an EU fiscal capacity, “Politics and Governance” 2023, vol. 11, no. 4, pp. 52–64.
35. Frymark K., German support for Ukraine: Taking the communications initiative, Centre for Eastern Studies (OSW), 18 January 2023, https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2023-01-18/german-support-ukraine-taking-communications-initiative.
36. General Staff of the Armed Forces of Ukraine, 26 September 2025, https://www.facebook.com/GeneralStaff.ua/posts/1149381767374900.
37. Gizińska I., Hungarian-Russian Paks nuclear project: a new breach in Western sanctions, Centre for Eastern Studies (OSW), 14 July 2025, https://www.osw.waw.pl /en/publikacje/analyses/2025-07-14/hungarian-russian-paksnuclear-project -a-new-breach-western.
38. Góralczyk B., Węgierski syndrom Trianon, Warsaw 2020.
39. Göransson M.B., The Hungarian government’s rhetoric on Russia’s large-scale invasion of Ukraine and its articulation of a Hungarian security identity, “European Security” 2025, pp. 1–23.
40. Héjj D., Paszkowski M., Consistent increase in Hungary’s energy dependence on Russia, “IEŚ Commentaries” 2021, no. 152, https://ies.lublin.pl/wp-content/uploads/2021/10/ies-commentaries-455-152-2021.pdf.
41. Héjj D., Węgierska diaspora i polityka narodowościowa jako element rywalizacji politycznej na Węgrzech, [in:] H. Chałupczak, M. Lesińska, E. Pogorzała, T. Browarek (eds.), Polityka migracyjna w obliczu współczesnych wyzwań, Lublin 2018, pp. 229–248.
42. Héjj D., Węgry na nowo, Cracow 2022.
43. Hettyey A., Az Európai Unió realista fordulata és a magyar külpolitika, “Nemzet és biztonság” 2024, vol. 17, no. 1, pp. 92–114.
44. Hettyey A., Collective Narcissism and Hungary’s Kin-State Policy after 2010, “Nationalities Papers” 2024, vol. 52, no. 5, pp. 1121–1137.
45. Heves bírálatot kapott a magyar kormány, hogy utat nyithatott az orosz kémeknek, Portfolio, 30 July 2024, https://www.portfolio.hu/unios-forrasok/20240730/heves-biralatot-kapott-a-magyar-kormany-hogy-utat-nyithatott-az-orosz-kemeknek-701261.
46. Hungary and Slovakia set to block EU’s fresh Russia sanction package, EuroNews, 23 June 2025, https://www.euronews.com/my-europe/2025/06/23/hungary-and-slovakia-set-to-block-eus-fresh-russia-sanction-package.
47. Hungary Natural gas in gaseous states imports by country in 2023, WITS, 2023, https://wits.worldbank.org/trade/comtrade/en/country/HUN/year/2023/tradeflow/Imports/partner/ALL/product/271121.
48. Hungary Petroleum oils and oils obtained from bituminous imports by country in 2023, WITS, 2023, https://wits.worldbank.org/trade/comtrade/en/country/HUN/year/2023/tradeflow/Imports/partner/ALL/product/270900.
49. Hungary, Energy Mix, IEA.org, https://www.iea.org/countries/hungary/energy-mix.
50. Ilg B., The representation of Trianon trauma as a chosen trauma in political newspapers (1920–2010) in Hungary, “Corvinus Journal of Sociology and Social Policy” 2021, vol. 12, no. 1, pp. 51–93.
51. Itt az új plakátkampány: Zelenszkij szigorúan néz, von der Leyen önelégülten mosolyog, Weber pedig ördögien nevet, 444.hu, https://444.hu/2025/04/06/itt-az-uj-plakatkampany-zelenszkij-szigoruan-nez-von-der-leyen-onelegulten-mosolyog-weber-pedig-ordogien-nevet.
52. Jóźwiak V., Hungarian-Russian Economic Relations, “PISM Bulletin” 2019, no. 105, https://pism.pl/upload/images/artykuly/6ff616d1-3487-4fae-8e9c-3524d452549a/1570899639626.pdf.
53. Kovács É., Overcoming History through Trauma. The Hungarian Historikerstreit, “European Review” 2016, 24, no. 4, pp. 523–534.
54. Magyarország kilép a kémbanknak is nevezett Nemzetközi Beruházási Bankból, Telex.hu, https://telex.hu/gazdasag/2023/04/13/vg-magyarorszag-kilep-a-nemzetkozi-beruhazasi-bankbol.
55. Magyarország kilép a Nemzetközi Beruházási Bankból, Kormany.hu, 13 April 2023, https://kormany.hu/hirek/magyarorszag-kilep-a-nemzetkozi-beruhazasi-bankbol.
56. Marton P., The Hungarian defence industry: between the past and plans, [in:] J. Bornio (ed.), The Defence Industry in the Visegrád Countries – Current State and Perspectives, Lublin 2024, pp. 61–74.
57. Identifying the rationalities behind Hungary’s policy on the Russo-Ukrainian war Megszavazta az Országgyűlés: Brüsszel kedvéért nem döntjük romba a magyar gazdaságot – az energiabiztonság az első, vg.hu, 29 September 2025, https://www.vg.hu/vilaggazdasag-magyar-gazdasag/2025/09/orosz-energia-levalas-orszaggyules-dontes.
58. Megtámadták Kárpátalját, Demokrata.hu, 17 November 2024, https://demokrata.hu/magyarorszag/megtamadtak-karpataljat-912459.
59. Müller P., Slominski P., Hungary, the EU and Russia’s War Against Ukraine: The Changing Dynamics of EU Foreign Policymaking, [in:] C. Wiesner, M. Knodt (eds.), The War Against Ukraine and the EU, Palgrave Macmillan, 2024.
60. Müller P., Slominski P., The soft hostage-taking of EU foreign policy: Hungary’s rule of law conflict with the EU and Russia’s war against Ukraine, “Journal of European Public Policy” 2025, pp. 1–27.
61. Orbán V., Facebook post, Facebook, 8 September 2025, https://www.facebook.com/orbanviktor/posts/1339966944167567.
62. Orbán Viktor beszéde a miniszterelnöki eskütételét követően, Kormany.hu, 2 May 2014, https://2010-2014.kormany.hu/hu/miniszterelnokseg/miniszterelnok/beszedek-publikaciok-interjuk/orban-viktor-beszede-a-miniszterelnoki-eskutetelet-kovetoen.
63. Orbán Viktor beszéde a miniszterelnöki eskütételét követően, Miniszterelnöki Kabinetiroda, 12 May 2018, https://2015-2019.kormany.hu/hu/a-miniszterelnok/beszedek-publikaciok-interjuk/orban-viktor-beszede-a-miniszterelnoki-eskutetelet-kovetoen.
64. Orbán Viktor: Amerika nem gyengül, Kína erősödik, Európa pedig szenved, Index.hu, 7 July 2022, https://index.hu/belfold/2022/07/07/orban-viktor-miniszterelnok-gazdasag-valsag-inflacio-ipari-termeles-foglalkoztatottsag/.
65. Paszkowski M., Węgry wobec importu rosyjskiego gazu ziemnego i południowych szlaków dostaw, “Komentarze IEŚ” 2025, no. 175, https://ies.lublin.pl/komentarze/wegry-wobec-importu-rosyjskiego-gazu-ziemnego-i-poludniowych-szlakow-dostaw/.
66. Paszkowski M., Węgry: poszukiwanie równowagi w dostawach gazu ziemnego, “Komentarze IEŚ” 2023, no. 35, https://ies.lublin.pl/komentarze/wegry-poszukiwanie-rownowagi-w-dostawach-gazu-ziemnego/.
67. Peacekeeper or Invader? Hungarian Forces and the Future of Western Ukraine, Robert Lansing Institute, 10 May 2025, https://lansinginstitute.org/2025/05/10/peacekeeper-or-invader-hungarian-forces-and-the-future-of-western-ukraine/.
68. Pomorski J., Wobec Rosji i wojny na Ukrainie…, Raporty IEŚ, no. 1, Instytut Europy Środkowej, 2023, https://ies.lublin.pl/raporty/r2023-001/.
69. Pursiainen Ch., Forsberg T., The Psychology of Foreign Policy, London 2021.
70. Rendkívüli interjú Orbán Viktor miniszterelnökkel, M1Híradó, 27 February 2022, https://www.youtube.com/watch?v=eXBwrjKxdZE.
71. Romsics I., A Birodalom ellen: Újrahangolt emlékezetpolitika Magyarországon, “Korunk” 2024, vol. 35, no. 11, pp. 110–125.
72. Sava I.N., From Political Nostalgia to Cultural Trauma? Hungary’s European Dilemma a Hundred Years After Trianon, “Transylvanian Review” 2020, vol. 29, no. 3,pp. 42–52.
73. SBU uncovers Hungary’s military intelligence network in Ukraine for the first time, Security Service of Ukraine, 9 May 2025, https://www.youtube.com/watch?v=uhoZQHoeluc.
74. Schmidt A., Glied V., Pragmatic foreign policy of Hungary in the shadow of the Russian-Ukrainian war, “Eastern Journal of European Studies” 2024, vol. 15, pp. 247–267.
75. Soha nem történt még olyan a Magyarországra érkező orosz gázzal, mint most: majdnem szétdurran a Török Áramlat, vg.hu, 15 October 2025, https://www.vg.hu/vilaggazdasag-magyar-gazdasag/2025/10/orosz-gazimport-rekord-szijjarto-torok-aramlat-magyar.
76. Soros-plakát, hvg.hu, https://hvg.hu/cimke/Soros-plak%C3%A1t.
77. Steiner Attila: Orosz import nélkül évi ezerhatszáz milliárd forintba kerülne a rezsicsökkentés, vg.hu, 26 June 2025, https://www.vg.hu/vilaggazdasag-magyar-gazdasag/2025/06/rezsicsokkentes-steiner-orosz-gaz#google_vignette.
78. Szijjártó Péter kiutasított két, általa kémnek nevezett ukrán diplomatát, HVG.hu, 9 May 2025, https://hvg.hu/itthon/20250509_szijjarto-peter-ukran-kemek-kiutasitas-ukrajna-ebx.
79. Tarrósy I., Vörös Z., Hungary’s global opening to an interpolar world, “Politeja” 2014, vol. 2, no. 28, pp. 145–155.
80. The Russians are poised to benefit from international deal financed by Hungary, Direkt36.hu, 29 October 2019, https://www.direkt36.hu/en/egyre-kedvezobb-az-oroszoknak-a-kormany-altal-tamogatott-egyiptomi-gigauzlet-amibol-egy-magyar-ceget-furtak-ki/.
81. Thomas T., Migration & Integration 2022: Statistiches Jahrbuch – Hauptergebnisse, Wien 2022, https://www.statistik.at/fileadmin/pages/435/Praesentation_Statistik_Austria_Integrationsjahrbuch_2022_25.07.2022.pdf.
82. Thorburn E., Beyond “Russia-Friendly” Hungary’s Foreign Policy Rationales, FOI Memo, Northern European and Transatlantic Security, 2024, https://www.foi.se/rest-api/report/FOI%20Memo%208659.
83. Tuzhanskyi D., How Ukraine must develop its minority policy to avoid the “ethnic trap” during EU accession negotiations, and how international partners could help, Globsec, 2023, https://www.globsec.org/what-we-do/publications/how-ukrainemust-develop-its-minority-policy-avoid-ethnic-trap-during-eu.
84. Ukraine attacks pipeline that sends Russian oil to Hungary and Slovakia, The Guardian, 22 August 2025, https://www.theguardian.com/world/2025/aug/22/ukraine-attacks-pipeline-that-sends-russian-oil-to-hungary-and-slovakia.
85. Ukraine has spent 40 times more on energy imports than it earned from exports in the first half of 2025, Dixigroup.org, 1 September 2025, https://dixigroup.org/en/ukraine-has-spent-40-times-more-on-energy-imports-than-it-earned-from-exports-in-the-first-half-of-2025/.
86. Weiner C., Energy Once Again in the Spotlight: New Forms of Russian Investment Presence in Hungary, [in:] L.N. Shishelina, N.V. Korovitsyna, M.V. Vedernikov
87. Identifying the rationalities behind Hungary’s policy on the Russo-Ukrainian war (eds.), Rossiya i Tsentral’naya Evropa v novykh geopoliticheskikh real’nostyakh [Россия и Центральная Европа в новых геополитических реальностях], Moscow 2017, pp. 194–214.
88. Weiner C., Natural gas in Hungary before and after Russia’s 2022 invasion of Ukraine, [in:] R. Friedery, C. Weiner, B. Szentgáli-Tóth (eds.), Refugees, resources, security, and beyond: Legal and broader impacts of the war in Ukraine on Hungary and Poland, Budapest 2025, pp. 157–187.
89. ZAKON UKRAYINY, Pro hromadyanstvo Ukrayiny, (Vidomosti Verkhovnoyi Rady Ukrayiny (VVR), 2001, № 13, st.65).
Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. na terenie województwa lubelskiego zorganizowano pomoc dla tysięcy osób uciekających z Ukrainy, oferując wsparcie zarówno recepcyjne, jak też adaptacyjne i integracyjne. W działania pomocowe zaangażowane były pomioty różnego szczebla i o różnym charakterze. Celem niniejszego artykułu, osadzonego w koncepcji wielopoziomowego zarządzania migracjami (MLG), jest analiza mechanizmów zarządzania kryzysem humanitarnym (migracyjnym) po 24 lutego 2022 r. na terenie Lubelszczyzny, z uwzględnieniem różnorodności podmiotów, zmieniających się potrzeb oraz sposobów reagowania. Postawiono pytanie, czy zidentyfikowane mechanizmy zarządzania kryzysowego faktycznie noszą znamiona MLG. W artykule scharakteryzowano typy działań pomocowych podejmowanych w regionie, jak również poszczególne fazy odpowiadające zmieniającym się potrzebom. Przeanalizowano także tryby zarządzania powiązane z typami zaangażowanych podmiotów (funkcjonujących w zróżnicowanych skalach formalizacji, centralizacji oraz hierarchizacji). Zidentyfikowano też różne dynamiki działań: tzw. bezwład instytucjonalny obnażający luki systemowe, działania ad hoc podejmowane w sposób „pozasystemowy” oraz wyłaniające się z ich innowacyjne rozwiązania budujące zarządzanie strategiczne. Analiza prowadzi do konkluzji, że w przypadku Lubelszczyzny wystąpiły napięcia między podejściem centralistycznym a lokalnymi inicjatywami, a także w ramach ich samych. Skala kryzysu wymusiła jednak współpracę i elastyczność, uniemożliwiając rozłączne działanie, co doprowadziło do znaczących zmian w regionalnym ekosystemie zarządzania migracjami. W artykule wykorzystano dane empiryczne (jakościowe) z 68 wywiadów indywidualnych (IDI) i 2 wywiadów grupowych z przedstawicielami administracji, organizacji społecznych, biznesu, wspólnot religijnych i inicjatyw nieformalnych, przeprowadzonych w latach 2022–2023 w ramach międzynarodowego projektu badawczego finansowanego z programu Granty Interwencyjne NAWA. Uzupełniono je o dane zastane, w tym statystyki i dostępne analizy.
K. Podgórska, Mechanizmy zarządzania kryzysem humanitarnym na poziomie regionalnym po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę: przypadek Lubelszczyzny, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 99–124, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.4
Celem niniejszego artykułu jest zbadanie, w jaki sposób metafory migrantów, obecne w polskim dyskursie prasowym, kształtują ich wizerunek w kategoriach ciepła i kompetencji, zgodnie z założeniami modelu treści stereotypu (Stereotype Content Model – SCM). Badanie oparto na analizie metafor w ujęciu teorii metafor pojęciowych (Conceptual Metaphor Theory – CMT), odwołującej się do rozszerzonego modelu Kövecsesa oraz hierarchii rozszerzonego Wielkiego Łańcucha Bytu (Extended Great Chain of Being – EGCB). Porównanie publikacji z tygodników „Polityka” i „Sieci”, reprezentujących odmienne orientacje światopoglądowe, pokazuje, że czasopisma te konstruują odmienne repertuary metafor migrantów. W lewicowo- liberalnej „Polityce” dominują metafory redukujące sprawczość migrantów, co sprzyja ich kategoryzowaniu jako grupy o niskim poziomie kompetencji przy relatywnie wysokim poziomie ciepła. Z kolei w prasie prawicowo-konserwatywnej częściej pojawiają się metafory konstruujące migrantów jako zagrożenie, co obniża przypisywany im poziom ciepła, przy zróżnicowanym poziomie kompetencji. Tym samym repertuar stosowanych metafor pozostaje ściśle powiązany z treścią stereotypu, prowadząc do wyłaniania się odmiennych jego typów – paternalistycznego w „Polityce” oraz pogardliwego w „Sieci”.
M. Bachryj, Between contempt and paternalism – migrants in press coverage during the 2021 EU–Belarus border crisis: a comparative analysis of “Sieci” and “Polityka” weekly magazines, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 125–147, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.5
Niniejszy artykuł stanowi próbę nowego spojrzenia na suwerenność i tożsamość narodową Polski w warunkach globalizacji i międzynarodowej integracji, a więc w sytuacji, z jaką mamy do czynienia w Europie i na świecie, poczynając od zakończenia zimnej wojny do dnia dzisiejszego.
J. M. Fischer, Suwerenność i tożsamość kulturowa Polski w dobie integracji i globalizacji. Analiza systemowa, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 149–173, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.6
Artykuł stanowi recenzję i analityczną interpretację książki Bartłomieja Wypartowicza i Wojciecha Kozioła Między Bugiem a prawdą. Czy Polska może odbudować swoje wpływy na Wschodzie?, opublikowanej w 2024 r. Punktem wyjścia dla omawianej publikacji jest pytanie, czy Polska może i powinna stać się znaczącym aktorem politycznym w Europie Wschodniej oraz jaką „grę” prowadzi – lub zaniedbuje prowadzić – wobec Ukrainy i Białorusi. W pierwszej części artykułu omówiono strukturę książki i jej główne wątki: diagnozę polskiej polityki wschodniej po 1989 r., analizę uwarunkowań wewnętrznych na Ukrainie i Białorusi, rolę historii i polityki pamięci w relacjach regionalnych oraz zarys możliwych ram przyszłej współpracy Polski z sąsiadami. Druga część artykułu interpretuje książkę przez pryzmat głównych nurtów teorii stosunków międzynarodowych: realizmu, liberalizmu, konstruktywizmu oraz tradycji krytycznej/postkolonialnej. W konkluzji wskazano, że recenzowana publikacja stanowi istotny wkład w debatę nad polską „wielką strategią” wobec Wschodu oraz skłania do refleksji nad sprawczością Polski w zmieniającym się ładzie międzynarodowym.
P. Kusiak, Gra, w którą Polska grać musi. Uwagi na marginesie książki „Między Bugiem a prawdą. Czy Polska może odbudować swoje wpływy na Wschodzie”, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 175–190, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.7
M. Marszałkowski, Wyścig dronów: ewolucja pola walki czy strategiczna rewolucja? Refleksje na kanwie monografii „The Drones Race and International Security”, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 191–198, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.8
M. Stefan, Odwieczna arena starcia mocarstw. Artykuł recenzyjny książki Hala Brandsa „Stulecie Eurazji. 100 lat konfliktów i zimnych wojen, które ukształtowały współczesny świat”,
„Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 199–204, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.9
