Republika Czeska: dymisja rządu Petra Fiali i powrót Andreja Babiša

6 listopada 2025 r. prezydent Republiki Czeskiej Petr Pavel przyjął dymisję rządu Petra Fiali (ODS) i jednocześnie powierzył mu tymczasowe pełnienie obowiązków do momentu powołania nowego gabinetu. Decyzja ta formalnie zamyka okres rządów centroprawicowej koalicji SPOLU i otwiera drogę do nowej konfiguracji politycznej pod przywództwem Andreja Babiša z ANO. Pod koniec października prezydent powierzył liderowi ruchu ANO misję utworzenia nowego rządu, opartego na współpracy z ugrupowaniem SPD oraz Zmotoryzowanymi. Zgodnie z dotychczasowymi ustaleniami koalicyjnymi ANO ma objąć stanowisko premiera oraz osiem ministerstw, SPD – trzy ministerstwa, natomiast Zmotoryzowani – cztery. Nowy układ sił politycznych zapowiada zmianę kierunku rządowych priorytetów – w stronę narracji populistyczno-narodowej, silniejszego akcentu położonego na kwestie społeczne, wzrostu wynagrodzeń wybranych grup zawodowych oraz większego nacisku na bezpieczeństwo wewnętrzne i politykę energetyczną. Według zapowiedzi Andreja Babiša nowy gabinet może zostać powołany w połowie grudnia bieżącego roku.

Dymisja rządu Petra Fiali. 6 listopada 2025 r., zgodnie z art. 73 ust. 3 Konstytucji Republiki Czeskiej, prezydent państwa Petr Pavel przyjął dymisję koalicyjnego rządu Petra Fiali (ODS, koalicja SPOLU) i na podstawie art. 62 lit. d Konstytucji powierzył ustępującemu gabinetowi tymczasowe wykonywanie obowiązków do czasu powołania nowego rządu. Jednocześnie prezydent Republiki Czeskiej zaapelował do Petra Fiali o sprawne i bezproblemowe przekazanie wszystkich ministerstw, aby nowy gabinet mógł możliwie szybko rozpocząć pracę dla dobra obywateli. Petr Fiala, dziękując prezydentowi za dotychczasową współpracę, podkreślił, że dołoży starań, by proces zmiany rządu przebiegał spokojnie, płynnie i z pełnym poszanowaniem godności urzędów. W swoim wystąpieniu wskazał również, że Republika Czeska znajduje się obecnie w lepszej kondycji politycznej i gospodarczej niż w momencie obejmowania przez niego urzędu cztery lata wcześniej. Tym samym ustępujący premier przedstawił pracę swojego rządu jako okres stabilizacji po pandemicznym i energetycznym kryzysie, a zarazem podkreślił ciągłość instytucjonalną państwa niezależnie od nadchodzącej zmiany politycznej.

W ocenie prezydenta Republiki Czeskiej ustępujący gabinet Petra Fiali wyróżniał się konsekwentnym i odpowiedzialnym podejściem do polityki zagranicznej oraz kwestii bezpieczeństwa. Petr Pavel zaznaczył, że to właśnie działania w tych obszarach stanowiły jedne z najważniejszych osiągnięć rządu, wskazując na aktywną postawę państwa na arenie międzynarodowej, szczególnie w kontekście wsparcia dla Ukrainy, współpracy w ramach NATO oraz umacniania pozycji państwa w UE. Zdaniem prezydenta, polityka rządu Fiali przyczyniła się do wzmocnienia wiarygodności i przewidywalności Czech w środowisku międzynarodowym. Prezydent podkreślił również dobre wyniki gospodarcze państwa, m.in. niskie bezrobocie, ograniczoną inflację oraz korzystny poziom deficytu budżetowego w relacji do PKB, co – jego zdaniem – plasuje Czechy na dobrej pozycji względem innych państw europejskich. W tym kontekście uznał, że nowy rząd przejmuje państwo w stabilnej kondycji i ma solidne podstawy do kontynuowania dotychczasowej polityki, zwłaszcza w kwestiach bezpieczeństwa i współpracy międzynarodowej w ramach UE i NATO. Pomimo uznania dla działań rządowej koalicji, prezydent zaznaczył, że nie wszystkie plany rządu udało się zrealizować – zwłaszcza w obszarach edukacji i cyfryzacji, w tym dotyczących reformy prawa budowlanego. Pavel zwrócił również uwagę na stabilność rządowej koalicji, która mimo składu złożonego początkowo z pięciu (ODS, TOP09, KDU-CSL, STAN i Piraci), a po odejściu Piratów – z czterech ugrupowań, potrafiła utrzymać spójność i skutecznie realizować swoje cele przez całą kadencję.

Umowa kolacyjna i nowy gabinet Andreja Babiša. Równocześnie, na kilka dni przed dymisją koalicyjnego rządu SPOLU oraz STAN, pod koniec października 2025 r. prezydent Pavel powierzył misję utworzenia nowego gabinetu byłemu premierowi Republiki Czeskiej – Andrejowi Babišowi. Nowy rząd Republiki Czeskiej będzie tym samym współtworzyć nową koalicję, w której obok ANO znajdą się także populistyczny, prawicowy ruch SPD Tomia Okamury oraz debiutant w parlamencie Czech – Zmotoryzowani. 3 listopada, tuż przed rozpoczęciem inauguracyjnego posiedzenia parlamentu, przedstawiciele tych trzech formacji podpisali w Izbie Poselskiej umowę koalicyjną, potwierdzającą m.in. podział poszczególnych resortów oraz ustalenie, że stanowisko przewodniczącego niższej izby obejmie reprezentant SPD. W myśl postanowień od 5 listopada funkcję tę sprawuje Tomio Okamura (SPD).

W podpisanej umowie koalicyjnej ugrupowania ANO, SPD oraz Zmotoryzowani określiły podstawowe ramy współpracy programowej i legislacyjnej, koncentrując się na kwestiach uznanych za strategiczne dla stabilności państwa – przede wszystkim finansach publicznych, polityce podatkowej, bezpieczeństwie wewnętrznym oraz kierunkach polityki zagranicznej. Dokument przewiduje także realizację wspólnego oświadczenia programowego, które ma stanowić punkt odniesienia dla przyszłych działań rządu. W kwestii spraw o mniejszym znaczeniu politycznym strony uzgodniły mechanizm podejmowania decyzji poprzez głosowanie, co ma ułatwić bieżące funkcjonowanie koalicji i ograniczyć potencjalne spory kompetencyjne między jej partnerami. Istotnym elementem nowej architektury koalicyjnej będzie Rada Liderów, złożona z przedstawicieli trzech ugrupowań tworzących rząd. Organ ten ma pełnić funkcję forum koordynacyjnego, umożliwiającego bieżące uzgadnianie stanowisk politycznych oraz rozwiązywanie ewentualnych sporów między partnerami koalicyjnymi. Zgodnie z ustaleniami Rada będzie obradować regularnie – raz w miesiącu – z możliwością zwołania posiedzenia w trybie nadzwyczajnym na wniosek premiera. Jej rola ma sprzyjać utrzymaniu spójności działań rządu oraz zapewnieniu politycznej równowagi w ramach wielopodmiotowej koalicji. Umowa kładzie nacisk na lojalność, przejrzystą komunikację i koordynację publicznych wystąpień, by uniknąć spadku wzajemnego zaufania.

Dokument, uzupełniony o załącznik zobowiązujący posłów do przestrzegania jego postanowień przez całą kadencję, określa również podział szesnastu resortów. Ugrupowanie ANO obejmie resorty finansów, przemysłu, zdrowia, pracy, edukacji, spraw wewnętrznych, rozwoju regionalnego i sprawiedliwości. SPD ma wyznaczyć trzech ekspertów na stanowiska ministrów obrony, rolnictwa i transportu, natomiast Zmotoryzowani pokierują resortami spraw zagranicznych, kultury, ochrony środowiska oraz sportu. Premier, którym z największym prawdopodobieństwem zostanie Andrej Babiš, będzie odpowiadał za kierowanie pracami rządu oraz koordynację koalicji.

Podsumowanie. Zmiana władzy w Republice Czeskiej charakteryzuje się niepewnością co do kierunku przyszłej polityki. Program zapowiadany przez nową koalicję ANO, SPD i Zmotoryzowanych koncentruje się przede wszystkim na zagadnieniach socjalno-gospodarczych, takich jak bezpieczeństwo energetyczne, dostępność opieki zdrowotnej i mieszkań, system emerytalny czy wzmocnienie bezpieczeństwa wewnętrznego. Priorytetami rządu mają być także rozwój energetyki jądrowej, wzrost płac wybranych grup zawodowych, utrzymanie czeskiej waluty czy utrzymanie maksymalnego wieku emerytalnego na poziomie 65 lat. Tego rodzaju postulaty stanowią próbę zaspokojenia potrzeb elektoratu, który przynajmniej w części oczekuje bardziej socjalnego i interwencyjnego państwa oraz wzrostu płac.

Dla Andreja Babiša nowy układ koalicyjny oznacza jednak poważne wyzwanie polityczne. Choć jego ruch ANO pozostaje dominującą siłą w rządzie, konieczność współpracy z ugrupowaniami o jeszcze bardziej populistycznym i zdecydowanie antyestablishmentowym profilu, jakimi są SPD i Zmotoryzowani, wymaga od niego utrzymania równowagi pomiędzy kontrolą nad koalicją a zachowaniem własnej wiarygodności w oczach bardziej umiarkowanych wyborców. Z jednej strony partnerzy ci gwarantują mu większość parlamentarną, z drugiej jednak ich radykalna retoryka i nieprzewidywalność mogą stanowić potencjalne źródło napięć i zagrożenie dla stabilności rządu. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabierają wypowiedzi prezydenta Petra Pavla, który wzywa nowy gabinet, by zachował zakorzenienie w wartościach demokratycznych i proeuropejskich. Pavel akcentuje potrzebę poszanowania praw człowieka, niezależności sądownictwa, wolności mediów publicznych oraz stabilności instytucji państwa prawa – sygnalizując tym samym, że polityczna zmiana w Czechach nie może prowadzić do osłabienia demokratycznych fundamentów państwa. Jednym z kluczowych wątków debaty pozostaje także kwestia konfliktu interesów Andreja Babiša oraz rola prezydenta Petra Pavla w procesie powoływania nowego rządu. Do tej pory Babiš wciąż nie przedstawił prezydentowi jasnego planu rozwiązania konfliktu interesów, który od lat towarzyszy jego karierze politycznej. Kontrolowany przez niego koncern Agrofert – gigant czeskiego przemysłu rolno-spożywczego i chemicznego, działający w branżach rolno-spożywczej i chemicznej – stanowi źródło nieustannych kontrowersji dotyczących rozdziału jego wpływów biznesowych i politycznych, zaś warunkiem nominacji na premiera musi być publiczne wyjaśnienie tej sprawy. W przeciwnym razie prezydent może wstrzymać się z decyzją o nominacji, powołując się na wcześniejsze precedensy.

[Fot. Petr Fiala / Andrej Babiš / Facebook]