Korekta polityki Węgier wobec diaspory

Odpolitycznienie relacji z diasporą w państwach sąsiednich, audyt dotacji oraz weryfikacja procedur związanych z głosowaniem korespondencyjnym to wizja współpracy nowego węgierskiego rządu z rodakami mieszkającymi w Ukrainie, Słowacji, Rumunii i Serbii. Ochrona praw mniejszości węgierskiej nie tylko determinuje relacje dwustronne Węgier z tymi państwami, ale również ma istotne znaczenie dla polityki wewnętrznej Węgier.

Polityka wobec diaspory. Jeszcze przed objęciem urzędu premiera Péter Magyar zaprosił do Budapesztu liderów węgierskich organizacji reprezentujących diaspory w Rumunii, Serbii oraz Słowacji i zapewnił ich o kontynuacji wsparcia ze strony państwa węgierskiego. Przewodniczący rządzącej partii Szacunek i Wolność (Tisztelet és Szabadság, TISZA) zapowiedział jednocześnie audyt dotacji przekazanych organizacjom mniejszościowym w ostatniej dekadzie i podkreślił znaczenie odpolitycznienia wzajemnych relacji. Chodzi przede wszystkim o zmiany w zakresie transparentności i efektywności wydawanych pieniędzy^[1], w tym m.in. na działania wspierające polityczną agendę Fidesz-KDNP. Zastrzeżenia budzi również zaangażowanie organizacji mniejszościowych w rejestrowanie wyborców do udziału w wyborach oraz dostarczanie wypełnionych kart do głosowania do węgierskich placówek dyplomatycznych. Ta ostatnia kwestia niesie ze sobą ryzyko nieprawidłowości w związku z możliwością oddawania głosów w imieniu zmarłych oraz naruszeniem tajności głosowania, gdyż karta do głosowania nie była wypełniana w lokalu wyborczym. Według zapowiedzi P. Magyara przedmiotem audytu będą również ewentualne nieprawidłowości podczas głosowania korespondencyjnego.

Kwestia mniejszości węgierskiej na Słowacji. Determinantą obecnych relacji węgiersko-słowackich pozostaje kontrowersyjna nowelizacja kodeksu karnego, która od grudnia 2025 r. penalizuje na Słowacji kwestionowanie tzw. dekretów Beneša („Komentarze IEŚ”, nr 1518). Rząd Viktora Orbána unikał otwartej konfrontacji z premierem Słowacji Robertem Fico, traktując szefa słowackiego rządu jako sojusznika na forum UE („Komentarze IEŚ”, nr 1182). Nowy gabinet Pétera Magyara uzależnił natomiast kształt dwustronnych stosunków od uchylenia kontrowersyjnej nowelizacji słowackiego kodeksu karnego i gwarancji niewywłaszczania na podstawie tzw. dekretów Beneša gruntów należących do obywateli Słowacji pochodzenia węgierskiego^[2].

Węgrzy w Ukrainie. Zagwarantowanie praw mniejszości węgierskiej to także warunek otwarcia nowego rozdziału w stosunkach węgiersko-ukraińskich. Péter Magyar deklaruje gotowość do spotkania z prezydentem Ukrainy na początku czerwca w Berehowie (Beregszász) w sprawie poprawy sytuacji ok. 80 tys. Węgrów na Zakarpaciu. Wcześniej węgierski premier spotkał się z burmistrzem tego zamieszkanego w większości przez Węgrów miasta, Zoltánem Babjákiem. Péter Magyar wskazywał we wpisie na jednej z platform społecznościowych, że „na Ukrainie szkolnictwo wyższe pozostaje jednojęzyczne, a egzaminy maturalne odbywają się po ukraińsku […] W administracji publicznej i życiu codziennym można używać wyłącznie języka ukraińskiego, a mniejszość węgierska nie może używać rodzimego języka nawet w miejscowościach zamieszkanych w większości przez Węgrów”^[3]. Strona ukraińska twierdzi, że opracowała plan działania mający na celu uregulowanie sytuacji prawnej mniejszości narodowych, który spełnia wymogi ustawodawstwa Unii Europejskiej w tym zakresie.

Diaspora w Rumunii. Dotychczasowa działalność Demokratycznego Związku Węgrów w Rumunii (Romániai Magyar Demokrata Szövetség, RMDSZ), który reprezentuje największą mniejszość narodową w tym państwie, zdominowana była przez bardzo bliską współpracę polityczną z poprzednią koalicją rządową na Węgrzech. Potwierdza to raport przygotowany przez Ruch na rzecz Równości w Siedmiogrodzie (Egyenlőbb Erdélyért Mozgalom), uwzględniający m.in. kwestię zaangażowania RMDSZ w kampanię wyborczą po stronie Fidesz-KDNP^[4]. Ideowo zunifikowane relacje Fidesz-RMDSZ były przedmiotem spotkania Pétera Magyara z Kelemenem Hunorem, przewodniczącym RMDSZ, które zorganizowano w Budapeszcie kilka dni po kwietniowych wyborach parlamentarnych. Według P. Magyara lider RMDSZ miał go zapewnić, że organizacja mniejszościowa nie będzie angażowała się w rywalizację partyjną na Węgrzech. Obserwowana alienacja RMDSZ od społeczności, którą ma reprezentować, na rzecz nieformalnego politycznego sojuszu z Fidesz-KDNP uruchomiła nową inicjatywę polityczną, stawiającą się w opozycji do Demokratycznego Związku Węgrów w Rumunii. István Kátai, twórca sieci wolontariuszy tzw. Wysp TISZA (Tisza Szigetek) w Siedmogrodzie, ogłosił utworzenie Rumuńskiej Partii Jedności Węgierskiej (Romániai Magyar Egységpárt, RMEP).

Mniejszość węgierska w Serbii. Alternacja władzy politycznej na Węgrzech doprowadziła także do przełamania monopolu Węgierskiego Związku Wojwodiny (Vajdasági Magyar Szövetség, VMSZ), kierowanego przez Bálinta Pásztora, na reprezentowanie mniejszości węgierskiej w Serbii. Dwa tygodnie po wyborach na Węgrzech, utworzono Węgierski Początek Wojwodiny (Vajdasági Magyar Újrakezdés, VMU) – koalicję Węgierskiego Plenum Wojwodiny (Vajdasági Magyar Plénum, VMP), Ruchu Węgierskiego (Magyar Mozgalom, MM) i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, m.in. społeczności Wysp TISZA (Vajdasági Tisza Szigetek Közösségi Tér, VTSKT). Podczas spotkania z prezesem VMSZ w Budapeszcie 27 kwietnia 2026 r. Péter Magyar jako niedopuszczalną określił promocję agendy politycznej Fidesz-KDNP przez prasę VMSZ, którego lider aktywnie włączył się w kampanię wyborczą poprzedniej koalicji rządowej na Węgrzech. Obecny szef węgierskiego rządu oczekuje fundamentalnych zmian w zakresie przejrzystości i efektywności wykorzystania dotacji dla węgierskiej diaspory.

Komentarz. W okresie kampanii wyborczej lider opozycyjnej wówczas partii TISZA próbował dyskontować kontrowersyjne działania polityczne Fidesz-KDNP wobec diaspory w Rumunii i Słowacji^[5]. Ze względu na dominującą pozycję Fidesz-KDNP w relacjach z diasporą, dotychczasowa koalicja rządowa, dzięki głosom korespondencyjnym oddawanym na listę krajową, zdobyła jeden mandat w wyborach z 12 kwietnia 2026 r.^[6] Głosowaniu korespondencyjnemu towarzyszy jednak ryzyko nadużyć. Według badań, jedynie 35% Węgrów opowiada się za pozbawieniem praw wyborczych rodaków mieszkających za granicą, z kolei 28% utrzymałoby je w obecnej formie, a 35% popiera modyfikacje obowiązujących rozwiązań^[7]. Jedna ze zmian mogłaby dotyczyć utworzenia dodatkowego okręgu wyborczego, w którym Węgrzy z zagranicy bez adresu zameldowania na Węgrzech wybieraliby reprezentację diaspory.

Współpraca ze środowiskami mniejszości węgierskiej w państwach sąsiednich stanowi ważny element polityki nowego rządu, o czym świadczyć mogą spotkania Pétera Magyara z liderami organizacji mniejszościowych, zorganizowane jeszcze przed formalnym objęciem urzędu premiera. W tym kontekście szczególnego znaczenia w polityce zagranicznej nabierają relacje węgiersko-słowackie oraz węgiersko-ukraińskie. Stanowcza krytyka ze strony szefa węgierskiego rządu tzw. dekretów Beneša i ustawy penalizującej ich kwestionowanie dowodzi, iż Péter Magyar skłonny jest używać konfrontacyjnej narracji wobec rządu Roberta Fico, który prawdopodobnie zamierza wykorzystać antywęgierską retorykę w zaplanowanych w 2027 r. wyborach parlamentarnych na Słowacji, przy czym taki konflikt nie będzie miał charakteru etnicznego. Z kolei zdecydowana obrona praw mniejszości węgierskiej w Ukrainie i współpraca z polityczną reprezentacją diaspory w pozostałych państwach sąsiednich – w tym z nowymi inicjatywami politycznymi – sprzyjać będzie umacnianiu pozycji TISZA na węgierskiej scenie politycznej jako rzecznika Węgrów mieszkających za granicą.

^[1] Funkcjonowanie funduszu Gábora Bethlena (Bethlen Gábor Alap), który finansuje działalność diaspory, będzie przedmiotem dochodzenia sięgającego pięciu lat wstecz. Według premiera pieniądze otrzymywały stowarzyszenia nieistniejące lub założone tuż przed ogłoszeniem konkursów na finansowanie projektów.

^[2] Według rządu w Bratysławie, Słowacki Fundusz Ziemski rejestruje istniejące prawa własnościowe państwa i nie nabywa nowych nieruchomości na podstawie tzw. dekretów Beneša, a także koryguje zaniedbania administracyjne okresu socjalizmu.

^[3] Por. https://www.facebook.com/profile/100000733720126/search/?q=Babj%C3%A1k%20Zolt%C3%A1nt%20Beregsz%C3%A1sz%20polg%C3%A1rmester%C3%A9t [23.05.2026].

^[4] Szerzej na ten temat zob. https://transtelex.ro/kozelet/2026/05/01/egyenlobb-erdelyert-mozgalom-jelentes-levelszavazas-kiss-tamas-toro-tibor-kiss-anna [23.05.2026].

^[5] Celem było pozyskanie prawicowego wyborcy rozczarowanego poparciem V. Orbána dla nacjonalistycznego kandydata na prezydenta Rumunii George Simiona – wbrew stanowisku RMDSZ – czy też obraźliwymi wypowiedziami ze strony ówczesnego ministra transportu i budownictwa pod adresem mniejszości romskiej na Węgrzech oraz wytypowanej przez partię TISZA do parlamentu kandydatki pochodzenia słowackiego.

^[6] Zob. https://politicalcapital.hu/konyvtar.php?article_read=1&article_id=3683 [24.05.2026].

^[7] Zob. https://politicalcapital.hu/hireink.php?article_read=1&article_id=3672&fbclid=IwY2xjawRweLtleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBrZHZ4Zlp2VTFCZFVpOXBJc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgDdYhrVURwr7OngXnKqws6KxT5PRDIddO-HGWOqaVACZJ-jGSjPrpyR7cVv_aem_yow5LeUw92OE8nE5vhXrSQ [24.05.2026].

[Fot. Péter Magyar / Facebook / archiwum]