Zeszyt 2 | Instytut Europy Środkowej

Artykuł

Zachodnie reakcje na prozachodnie i prodemokratyczne protesty w państwach postsowieckich po 1991 roku – próba syntezy

Paweł Kowal

Liczba wyświetleń: 429

Artykuł ma charakter podsumowujący i częściowo przeglądowy względem badań autora nad rewolucjami w świecie postsowieckim. Stanowi też próbę syntezy wyników badań przedstawionych w literaturze przedmiotu. Celem autora jest ustalenie prawidłowości, wedle której państwa i instytucje międzynarodowe reagowały po 1991 r. na prodemokratyczne i prozachodnie protesty w świecie postsowieckim. Podstawową konkluzją jest, że w każdym przypadku kolejnych fal protestów oraz oporu wobec agresji Rosji aktywność wspierająca Zachodu miała charakter reaktywny – gotowość do politycznego wsparcia następowała w wyniku protestów społecznych i zazwyczaj była niewystarczająca. Dodatkowo warto podkreślić, że tylko protesty na Ukrainie i w Gruzji uruchamiały po rozpadzie Związku Sowieckiego ponadstandardową aktywność rozszerzeniową lub polityczną UE i NATO w tym regionie. Analiza autora potwierdza tym samym tezę o słabości reakcji Zachodu oraz fałsz oficjalnej propagandy rosyjskiej, jakoby protesty na Wschodzie były inspirowane przez Zachód w celu efektywnego rozszerzenia UE czy NATO.

P. Kowal, Zachodnie reakcje na prozachodnie i prodemokratyczne protesty w państwach postsowieckich po 1991 roku – próba syntezy, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 7–37, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.1

1. Ashton C., And then what? Inside stories of 21-century diplomacy, Elliott and Thompson, London 2023.
2. Asmus R. D., Mała wojna, która wstrząsnęła światem. Gruzja, Rosja i przyszłość Zachodu, Biblioteka ResPubliki Nowej, Warszawa 2010, s. 2.
3. Aviautskii V., Aksamitne rewolucje, Dialog, Warszawa 2007, s. 56–57.
4. Bornio J., Bezpieczeństwo narodowe Polski w kontekście kryzysu ukraińskiego. Wymiar polityczno-militarny, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2019, s. 102–103, 111.
5. Brodowski J., Gruzja po rewolucji róż. Obraz przemian polityczno-społecznych w latach 2003–2018, Księgarnia Akademicka, Kraków 2019, s. 137–152.
6. Brzeziński Z., Strategiczna wizja. Ameryka a kryzys globalnej potęgi, przeł. K. Skonieczny, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2013.
7. Cianciara A. K., Partnerstwo Wschodnie 2009–2014, w: Partnerstwo Wschodnie w kontekście europejskich aspiracji Ukrainy. Dylematy międzynarodowe i systemowe, Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2011, s. 18–23.
8. Commission of the European Communities, European Neighbourhood Policy. Strategy Paper, 12 maja 2004.
9. Commission of the European Communities, Wider Europe – Neighbourhood: A New Framework for Relations with our Eastern and Southern Neighbours, Bruksela, 11 marca 2003, https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2003:0104:FIN:EN:PDF.
10. Czaputowicz J., System czy nieład? Bezpieczeństwo europejskie u progu XXI wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Centrum Stosunków Międzynarodowych, Warszawa 1998.
11. Doorenspleet R., Reassesing Three Waves of Democratization, „World Politics”, t. 52/April 2000, s. 399, https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/10015460.pdf.
12. European Parliament, Presidential Elections Ukraine Ad Hoc Delegation Election Observation of Second Round, 19–22 listopada 2004, https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/212719/Election_report_Ukraine_26_December_2004.pdf.
13. Harasimowicz A., Europejska polityka sąsiedztwa – pechowa pierwsza dekada, „Studia Europejskie” 2016, nr 2, s. 22.
14. Huntington S. P., Trzecia fala demokratyzacji, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.
15. Huntington S. P., Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego, przeł. H. Jankowska, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA, Warszawa 1998.
16. Kinyakin A. A., Kucheriavaia S., The European Union vs. the Eurasian Economic Union: “integration race 2.0”, „Przegląd Europejski” 2019, nr 3, s. 141–142.
17. Kowal P., Mink G., The Long-lasting Revolution in Ukraine: Challenges Related to Researching the Phenomenon, w: Three Revolutions: Mobilizations and Change in
18. Contemporary Ukraine I. Theoretical Aspects and Analyses on Religion, Memory, and Identity, red. P. Kowal, G. Mink, I. Reichardt, Stuttgart 2019, s. 19–60.
19. Kowal P., Pięć kręgów imperium. Długi koniec Rosji, Kolegium Europy Wschodniej, Wrocław–Wojnowice 2023, s. 7–10, 150–159.
20. Kowal P., Testament Prometeusza. Źródła polityki wschodniej III Rzeczypospolitej, Kolegium Europy Wschodniej, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa–Wojnowice 2018, s. 128–142.
21. Kowalczyk R., Grela-Krawczenko S., Waingertner P., Majdan. Drugie narodziny narodu, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, s. 76–77.
22. Legucka A., Porównanie koncepcji polityki wschodniej Unii Europejskiej, w: Europejska Polityka Sąsiedztwa, red. J. M. Fiszer, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2012, s. 77–79.
23. Leonard M., Popescu N., Rachunek sił w warunkach Unia Europejska–Rosja, Europejska Rada Spraw Zagranicznych, Fundacja im. Stefana Batorego, Londyn–Warszawa 2008, s. 23.
24. Nieczuja-Ostrowski P., Idee wystąpień społecznych w państwach Kaukazu Południowego w XXI wieku, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”, 10 (2012), s. 131–132.
25. Nye J., Soft power. Jak osiągnąć sukces w polityce światowej, przeł. J. Zaborowski, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2007.
26. Popescu N., Wilson A., Polityka Unii Europejskiej i Rosji wobec wspólnych sąsiadów, Europejska Rada Spraw Zagranicznych, Fundacja im. Stefana Batorego, Londyn–Warszawa 2010, s. 51.
27. Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie wyników wyborów na Ukrainie, Strasbourg, 13 stycznia 2005 r., https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-6-2005-0009_PL.html.
28. Ruszkowski J., Wojnicz L., Partnerstwo Wschodnie. Instrument europeizacji ad extra, w: Partnerstwo Wschodnie w kontekście europejskich aspiracji Ukrainy. Dylematy międzynarodowe i systemowe, Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2011, s. 18–23.
29. Skoneczny Ł., Cacko B., Sharp power – wprowadzenie do problematyki, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2021, s. 104–105.
30. Stępień-Kuczyńska A., Słowikowski M., Unia Europejska a państwa Europy Wschodniej, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2008.
31. Stępniewski T., Partnerstwo Wschodnie Unii Europejskiej: między realizmem a rozczarowaniem, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”, 10 (2012), s. 13.
32. Stiglitz J. E., Globalizacja, przeł. H. Siembierowicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004.
33. Stróżyk J., Współpraca wojskowa NATO z państwami Kaukazu od 1991 roku. Drzwi otwarte czy uchylone?, „Sprawy Międzynarodowe”, nr 4/21, s. 181.
34. Szymański A., Zastosowanie teorii zmiany instytucjonalnej w studiach europejskich na przykładzie polityki rozszerzenia UE, w: Teorie w studiach Europejskich. W kierunku nowej agendy badawczej, red. J. Ruszkowski, L. Wojnicz, Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego, Instytut Europeistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Szczecin–Warszawa 2012, s. 283, 287.
35. Ukielski P., 1989 in Central Europe: A Counterrevolution, Palgrave Macmillan, 2024.
36. Van Herpen M. H., Wojny Putina. Czeczenia, Gruzja, Ukraina, Prószyński i S-ka, Warszawa 2014, s. 261.
37. Wnuk-Lipiński E., Świat międzyepoki, Wydawnictwo Znak, Instytut Studiów Politycznych PAN, Kraków 2004.
38. Zajączkowski W., Czy Rosja przetrwa do roku 2000?, Oficyna Wydawnicza Most, Warszawa 1993.
39. Zajączkowski W., Rozumieć politykę międzynarodową. Metody analizy źródeł otwartych, Ośrodek Studiów Wschodnich, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2025, s. 174–175.
40. Żurawski vel Grajewski P., Polityka Unii Europejskiej wobec Rosji a interesy Polski 1991–2004, Ośrodek Myśli Politycznej, Centrum Europejskie Natolin, Kraków–Warszawa, s. 330.

Artykuł

Komunikacja strategiczna jako narzędzie bezpieczeństwa informacyjnego Republiki Mołdawii

Robert Rajczyk

Liczba wyświetleń: 381

Znaczenie komunikacji strategicznej w polityce państw systematycznie rośnie, co wynika zarówno ze wzrostu zagrożeń dla bezpieczeństwa informacyjnego, jak i z potrzeby kształtowania odpowiedniego wizerunku oraz marki (brandingu) państwa w perspektywie międzynarodowej. Celem artykułu jest analiza formalno-prawnych i instytucjonalnych narzędzi bezpieczeństwa informacyjnego Republiki Mołdawii w kontekście komunikacji strategicznej. W procesie badawczym wykorzystano metodę desk research, obejmującą analizę aktów normatywnych i dokumentów strategicznych wytworzonych przez organy władzy państwowej Mołdawii oraz analizę instytucjonalną działalności podmiotów odpowiedzialnych za realizację bezpieczeństwa informacyjnego.

R. Rajczyk, Komunikacja strategiczna jako narzędzie bezpieczeństwa informacyjnego Republiki Mołdawii, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 39–59, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.2

Artykuł

Identifying the rationalities behind Hungary’s policy on the Russo-Ukrainian war

Jakub Bornio | Benjámin Lux

Liczba wyświetleń: 663

Celem badawczym niniejszego artykułu była identyfikacja przyczyn polityki Węgier wobec pełnoskalowej fazy wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz kwestii pokrewnych, przy jednoczesnym unikaniu częstej w przypadku tej problematyki symplifikacji, polityzacji i analiz prowadzonych z perspektywy jednej przyczyny. Analizę przeprowadzono w oparciu o zaadaptowaną na potrzeby Foreign Policy Analysis teorię racjonalnego wyboru, rozumowanie przyczynowo-skutkowe w ujęciu holistycznym, bez odwołania do jednej konkretnej teorii stosunków międzynarodowych, a także wnioski wyciągnięte z licznych seminariów eksperckich dotyczących badanego problemu, nieustrukturyzowane wywiady eksperckie, krytyczny przegląd literatury oraz analizę danych źródłowych. W wyniku badań zidentyfikowano kluczowe dla kształtowania polityki zagranicznej Węgier obszary, do których należą: usytuowanie geopolityczne i geograficzne, doświadczenie historyczne, antycypacja kierunku zmian ładu międzynarodowego, polityka wobec mniejszości węgierskiej w państwach sąsiednich, polityka energetyczna oraz czynniki wewnętrzne. Obszary te nie są jednak od siebie odizolowane – często wzajemnie się przenikają i warunkują. Zawierają w sobie komponent zarówno obiektywny, jak i subiektywny.

J. Bornio, B. Lux, Identifying the rationalities behind Hungary’s policy on the Russo-Ukrainian war, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 61–97,
DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.3

Artykuł

Mechanizmy zarządzania kryzysem humanitarnym na poziomie regionalnym po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę: przypadek Lubelszczyzny

Karolina Podgórska

Liczba wyświetleń: 385

Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. na terenie województwa lubelskiego zorganizowano pomoc dla tysięcy osób uciekających z Ukrainy, oferując wsparcie zarówno recepcyjne, jak też adaptacyjne i integracyjne. W działania pomocowe zaangażowane były pomioty różnego szczebla i o różnym charakterze. Celem niniejszego artykułu, osadzonego w koncepcji wielopoziomowego zarządzania migracjami (MLG), jest analiza mechanizmów zarządzania kryzysem humanitarnym (migracyjnym) po 24 lutego 2022 r. na terenie Lubelszczyzny, z uwzględnieniem różnorodności podmiotów, zmieniających się potrzeb oraz sposobów reagowania. Postawiono pytanie, czy zidentyfikowane mechanizmy zarządzania kryzysowego faktycznie noszą znamiona MLG. W artykule scharakteryzowano typy działań pomocowych podejmowanych w regionie, jak również poszczególne fazy odpowiadające zmieniającym się potrzebom. Przeanalizowano także tryby zarządzania powiązane z typami zaangażowanych podmiotów (funkcjonujących w zróżnicowanych skalach formalizacji, centralizacji oraz hierarchizacji). Zidentyfikowano też różne dynamiki działań: tzw. bezwład instytucjonalny obnażający luki systemowe, działania ad hoc podejmowane w sposób „pozasystemowy” oraz wyłaniające się z ich innowacyjne rozwiązania budujące zarządzanie strategiczne. Analiza prowadzi do konkluzji, że w przypadku Lubelszczyzny wystąpiły napięcia między podejściem centralistycznym a lokalnymi inicjatywami, a także w ramach ich samych. Skala kryzysu wymusiła jednak współpracę i elastyczność, uniemożliwiając rozłączne działanie, co doprowadziło do znaczących zmian w regionalnym ekosystemie zarządzania migracjami. W artykule wykorzystano dane empiryczne (jakościowe) z 68 wywiadów indywidualnych (IDI) i 2 wywiadów grupowych z przedstawicielami administracji, organizacji społecznych, biznesu, wspólnot religijnych i inicjatyw nieformalnych, przeprowadzonych w latach 2022–2023 w ramach międzynarodowego projektu badawczego finansowanego z programu Granty Interwencyjne NAWA. Uzupełniono je o dane zastane, w tym statystyki i dostępne analizy.

K. Podgórska, Mechanizmy zarządzania kryzysem humanitarnym na poziomie regionalnym po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę: przypadek Lubelszczyzny, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 99–124, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.4

Artykuł

Between contempt and paternalism – migrants in press coverage during the 2021 EU–Belarus border crisis: a comparative analysis of “Sieci” and “Polityka” weekly magazines

Maciej Bachryj

Liczba wyświetleń: 526

Celem niniejszego artykułu jest zbadanie, w jaki sposób metafory migrantów, obecne w polskim dyskursie prasowym, kształtują ich wizerunek w kategoriach ciepła i kompetencji, zgodnie z założeniami modelu treści stereotypu (Stereotype Content Model – SCM). Badanie oparto na analizie metafor w ujęciu teorii metafor pojęciowych (Conceptual Metaphor Theory – CMT), odwołującej się do rozszerzonego modelu Kövecsesa oraz hierarchii rozszerzonego Wielkiego Łańcucha Bytu (Extended Great Chain of Being – EGCB). Porównanie publikacji z tygodników „Polityka” i „Sieci”, reprezentujących odmienne orientacje światopoglądowe, pokazuje, że czasopisma te konstruują odmienne repertuary metafor migrantów. W lewicowo- liberalnej „Polityce” dominują metafory redukujące sprawczość migrantów, co sprzyja ich kategoryzowaniu jako grupy o niskim poziomie kompetencji przy relatywnie wysokim poziomie ciepła. Z kolei w prasie prawicowo-konserwatywnej częściej pojawiają się metafory konstruujące migrantów jako zagrożenie, co obniża przypisywany im poziom ciepła, przy zróżnicowanym poziomie kompetencji. Tym samym repertuar stosowanych metafor pozostaje ściśle powiązany z treścią stereotypu, prowadząc do wyłaniania się odmiennych jego typów – paternalistycznego w „Polityce” oraz pogardliwego w „Sieci”.

M. Bachryj, Between contempt and paternalism – migrants in press coverage during the 2021 EU–Belarus border crisis: a comparative analysis of “Sieci” and “Polityka” weekly magazines, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 125–147, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.5

Artykuł

Suwerenność i tożsamość kulturowa Polski w dobie integracji i globalizacji. Analiza systemowa

Józef M. Fiszer

Liczba wyświetleń: 384

Niniejszy artykuł stanowi próbę nowego spojrzenia na suwerenność i tożsamość narodową Polski w warunkach globalizacji i międzynarodowej integracji, a więc w sytuacji, z jaką mamy do czynienia w Europie i na świecie, poczynając od zakończenia zimnej wojny do dnia dzisiejszego.

J. M. Fischer, Suwerenność i tożsamość kulturowa Polski w dobie integracji i globalizacji. Analiza systemowa, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 149–173, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.6

Artykuł

Gra, w którą Polska grać musi. Uwagi na marginesie książki Między Bugiem a prawdą. Czy Polska może odbudować swoje wpływy na Wschodzie?

Paweł Kusiak

Liczba wyświetleń: 392

Artykuł stanowi recenzję i analityczną interpretację książki Bartłomieja Wypartowicza i Wojciecha Kozioła Między Bugiem a prawdą. Czy Polska może odbudować swoje wpływy na Wschodzie?, opublikowanej w 2024 r. Punktem wyjścia dla omawianej publikacji jest pytanie, czy Polska może i powinna stać się znaczącym aktorem politycznym w Europie Wschodniej oraz jaką „grę” prowadzi – lub zaniedbuje prowadzić – wobec Ukrainy i Białorusi. W pierwszej części artykułu omówiono strukturę książki i jej główne wątki: diagnozę polskiej polityki wschodniej po 1989 r., analizę uwarunkowań wewnętrznych na Ukrainie i Białorusi, rolę historii i polityki pamięci w relacjach regionalnych oraz zarys możliwych ram przyszłej współpracy Polski z sąsiadami. Druga część artykułu interpretuje książkę przez pryzmat głównych nurtów teorii stosunków międzynarodowych: realizmu, liberalizmu, konstruktywizmu oraz tradycji krytycznej/postkolonialnej. W konkluzji wskazano, że recenzowana publikacja stanowi istotny wkład w debatę nad polską „wielką strategią” wobec Wschodu oraz skłania do refleksji nad sprawczością Polski w zmieniającym się ładzie międzynarodowym.

P. Kusiak, Gra, w którą Polska grać musi. Uwagi na marginesie książki „Między Bugiem a prawdą. Czy Polska może odbudować swoje wpływy na Wschodzie”, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 175–190, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.7

Artykuł

Wyścig dronów: ewolucja pola walki czy strategiczna rewolucja? Refleksje na kanwie monografii The Drones Race and International Security

Mariusz Marszałkowski

Liczba wyświetleń: 351

Wkrótce nowe informacje.

M. Marszałkowski, Wyścig dronów: ewolucja pola walki czy strategiczna rewolucja? Refleksje na kanwie monografii „The Drones Race and International Security”, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 191–198, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.8

Artykuł

Odwieczna arena starcia mocarstw. Artykuł recenzyjny książki Hala Brandsa Stulecie Eurazji. 100 lat konfliktów i zimnych wojen, które ukształtowały współczesny świat (przeł. B. Kocowska, Prześwity, 2025)

Marek Stefan

Liczba wyświetleń: 353

Wkrótce nowe informacje.

M. Stefan, Odwieczna arena starcia mocarstw. Artykuł recenzyjny książki Hala Brandsa „Stulecie Eurazji. 100 lat konfliktów i zimnych wojen, które ukształtowały współczesny świat”,
„Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 199–204, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.9

Artykuły

Ustawienia plików Cookie

Niezbędne

Analityczne

Reklamowe

Dane użytkownika do reklam

Personalizacja reklam