Dysydent, czyli kto? Uwagi o specyfice ruchu dysydenckiego w ZSRR

What is a dissident? Remarks on the specific nature of the dissident movement in the USSR

ORCID: Marek Radziwon: 0000-0001-9159-7735

Strony: 151-174

Wydanie: Lublin 2025

DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.1.7

Sposób cytowania: M. Radziwon, Dysydent, czyli kto? Uwagi o specyfice ruchu dysydenckiego w ZSRR, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 1, s. 151–174, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.1.7

Słowa kluczowe: Andriej Sacharow, dysydenci, Związek Radziecki

Keywords: Andrei Sakharov, dissidents, the Soviet Union

Abstrakt: Artykuł stanowi próbę zdefiniowania ruchu dysydenckiego w ZSRR. W Związku Radzieckim po 1956 r. istniało wiele grup opozycyjnych, kontestatorskich, jednak nie wszystkich przeciwników systemu radzieckiego można nazwać dysydentami. Zasadniczą cechą ruchu dysydenckiego była jego apolityczność. Dysydenci nie dążyli do zdobycia władzy ani nie formułowali wyraźnych celów, poza jednym – zmuszeniem władz do przestrzegania praw człowieka. Nie występowali w imieniu konkretnej grupy etnicznej, narodowej, społecznej czy zawodowej. Środowisko dysydenckie nie budowało też struktur ani siatki organizacyjnej, nie było w nim przywódców wydających rozkazy ani wykonawców wypełniających rozkazy. Hierarchia, jeśli istniała, opierała się wyłącznie na autorytecie osobistym, nigdy zaś na stanowiskach i tytułach. W artykule wykorzystano eseistykę najważniejszych postaci ruchu dysydenckiego, ich artykuły teoretyczne i wspomnienia, próby oceny dawnej działalności.

Słowa kluczowe: Andriej Sacharow, dysydenci, Związek Radziecki

Dysydent, czyli kto? Uwagi o specyfice ruchu dysydenckiego w ZSRR

PDF: Pobierz