Ruch konsumencki jako przejaw społeczeństwa obywatelskiego w Polsce

Consumer movement as a manifestation of civil society in Poland

ORCID: Mira Malczyńska-Biały: 0000-0003-3083-800X

Afiliacja: Uniwersytet Rzeszowski, Rzeszów, Polska

ORCID: Mira Malczyńska-Biały: 0000-0003-3083-800X

Wydanie: Lublin 2022

DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2022.3.5

Sposób cytowania: M. Malczyńska-Biały, Ruch konsumencki jako przejaw społeczeństwa obywatelskiego w Polsce, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 20(2022), z. 3, s. 115-130, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2022.3.5.

Słowa kluczowe: , , , ,

Abstrakt: Celem artykułu jest analiza ruchu konsumenckiego jako przejawu społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. Dokonano syntezy ruchu konsumenckiego w Europie, wskazano na wolność zrzeszania się w organizacje konsumenckie jako element charakterystyczny dla społeczeństwa obywatelskiego. Przy realizacji podjętego problemu badawczego sięgnięto do ważnych dla dziedziny nauk społecznych metod i technik badawczych. Podstawową metodą badawczą zastosowaną w artykule jest metoda analizy dogmatycznej. Wykorzystano ją do analizy aktów prawnych regulujących omawianą problematykę. W artykule zastosowano również metodę komparatystyczną w celu porównania wybranych aspektów działalności organizacji konsumenckich w Polsce. W konsekwencji przeprowadzonych badań wskazano, że idea społeczeństwa obywatelskiego w Polsce realizowana była poprzez rozwój ruchu konsumenckiego oraz prawa konsumentów do zrzeszania się w organizacjach konsumenckich. Ruch konsumencki w Polsce rozwijał się znacznie później niż w państwach Europy Zachodniej – w latach 80. XX w. Spowodowane było to niepopularnością i minimalizacją potrzeby realnej ochrony konsumentów w konfrontacji z realiami obowiązującego systemu społeczno-gospodarczego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Po 1989 r. rozwój systemu wolnorynkowego i obowiązywanie odpowiednich regulacji prawnych w tym zakresie oraz istnienie zapotrzebowania na tworzenie organizacji konsumenckich (w związku z potrzebą ochrony konsumentów w zakresie zdrowia, interesów ekonomicznych, dochodzenia roszczeń, w zakresie informacji i edukacji) nie przekładały się na wielość tych podmiotów.

Bibliografia:

Chessel M.-E., Consommateurs engagés à la Belle Époque. La Ligue sociale des acheteurs, Paris 2012.

Chmaj M., Prawnomiędzynarodowe i konstytucyjne podstawy wolności zrzeszania się, [w:] Wolność zrzeszania się w Polsce, M. Chmaj (red.), Warszawa 2008.

Chmaj M., Wolność zrzeszania się, [w:] Konstytucyjne wolności i prawa w Polsce. Wolności i prawa polityczne, t. 3, M. Chmaj i in. (red.), Kraków 2002.

Dąbrowska A., Janoś-Kresło M., Ozimek I., Ochrona i edukacja konsumentów we współczesnej gospodarce rynkowej, Warszawa 2005.

Dąbrowski J., Co dalej z ochroną konsumenta, „Życie Gospodarcze” 1981, nr 3.

Dobijański M., Prawa i wolności człowieka w systemie Unii Europejskiej, Siedlce 2006.

Forbes J.D., The consumer interest, London – New York – Sydney 1987.

Górecki G., Polskie prawo konstytucyjne, Warszawa 2008.

http://www.beuc.org/Content/Default.asp.

http://www.consumersinternational.org

http://www.federacja-konsumentow.org.pl.

http://www.unic.un.org.pl.

Jawłowska A., Ruch konsumentów, Warszawa 1981.

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, Dz.Urz. UE C 326, 26.10.2012.

Kitchen M., Historia Europy 1919-1939, Wrocław – Warszawa – Kraków 1992.

König G.M., Konsumkompetenz und Geschlechterpolitik vor dem Ersten Weltkrieg, [w:] Verbrauchen in Geschichte und Gegenwart. Wandel und Konfliktfelder in der Verbraucherpolitik, C. Bala, C. Kleinschmidt, K. Rick, W. Schuldziński (red.), „Beiträge zur Verbraucherforschung” 2007, z. 7.

Konstytucja Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 r., Dz.U. Nr 33, poz. 232.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 23 kwietnia 1935 r., Dz.U. Nr 30, poz. 227.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 17 marca 1921 r., Dz.U. Nr 44, poz. 267.

Konwencja Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 26 listopada 1991 r., Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 248.

Kosiński K., Ku rejestracji NSZZ Solidarność. Kalendarium wydarzeń 1980 r.

Kuisz J., Charakter prawny porozumień sierpniowych 1980-1981, Warszawa 2009.

Laws and Objects of the Rochdale Society of Equitable Pioneers: Enrolled According to the Acts, 10th, George IV, and 4th and 5th, William IV, Rochdale 1844.

Malczyńska-Biały M., Polityka konsumencka Unii Europejskiej po 2002 roku, Rzeszów 2021.

Malczyńska-Biały M., Wolność zrzeszania się na przykładzie organizacji konsumenckich w Polsce, [w:] Wolność i odpowiedzialność. Wymiar ekonomiczny, społeczny i polityczny, J. Osiński (red.), Warszawa 2009.

Nałęcz-Jawecki A., Dziękujemy, „Życie Gospodarcze” 1981, nr 7.

Nałęcz-Jawecki A., Federacja Konsumentów, „Życie Gospodarcze” 1981, nr 4.

Nałęcz-Jawecki A., Miejsce Fachowców, „Życie Gospodarcze” 1981, nr 10.

Paleczny T., Nowe ruchy społeczne, Kraków 2010.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1932 roku – Prawo o stowarzyszeniach, Dz.U. Nr 94, poz. 808 z późn. zm.

Sarnecki P., Wolność zrzeszania się, Warszawa 1998.

Studziński W., Wolność zgromadzeń i stowarzyszania się, [w:] Prawa i wolności I i II generacji, A. Florczak, B. Bolechów (red.), Toruń 2006.

Sztucki T., Reprezentacja potrzeb i ochrona konsumentów, „Życie Gospodarcze” 1981, nr 7.

Światowy G., Ochrona konsumenta w procesie urynkowienia gospodarki polskiej i jej integracji z Unią Europejską, [w:] Socjoekonomiczna i prawna sytuacja konsumentów w obliczu integracji z Unia Europejską, K. Gutkowska, I. Ozimek (red.), Warszawa 1998.

Tokarzewski T., Ruch spółdzielczy i spółdzielnie w państwach Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, Lublin 1990.

Ustawa z 7 kwietnia 1989 r. prawo o stowarzyszeniach, Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.

Winczorek P., Komentarz do Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2000.

Wiśniewski L., Wolność zrzeszania się obywateli w stowarzyszeniach. Materiały prawno-porównawcze, Warszawa 1988.

Słowa kluczowe: , , , ,