Skokowy wzrost adopcji AI w UE – czy Europa Środkowa nadąża za zmianą?

Najnowsze dane Eurostatu przynoszą wyraźny sygnał: adopcja sztucznej inteligencji w przedsiębiorstwach państw Unii Europejskiej wyraźnie przyspiesza. W 2025 r. średnio 20% firm korzystało z technologii AI – to wzrost o 6,5 punktu procentowego w ciągu zaledwie jednego roku. Za tym zagregowanym wynikiem kryją się jednak głębokie dysproporcje: wiele państw Europy Środkowej nie nadąża za tempem tej zmiany, a dystans wobec średniej unijnej rośnie.

Skala przełomu. Wzrost wykorzystania AI przez przedsiębiorstwa w Unii Europejskiej w 2025 r. jest bezprecedensowy w dotychczasowej historii zbierania tych danych przez Eurostat. O ile odsetek firm korzystających z AI wzrósł między 2021 r. a 2024 r. o 5,9 pp (z 7,6% do 13,5%), o tyle sam rok 2025 przyniósł przyrost o 6,5 pp (z 13,5% do prawie 20%) – więcej niż cały poprzedni okres obserwacji. Innymi słowy, roczna dynamika adopcji tej technologii przewyższyła skumulowany przyrost z trzech poprzednich lat. Istotnym czynnikiem tego przyspieszenia było upowszechnienie narzędzi generatywnej AI. W 2025 r. niemal jedna trzecia obywateli UE – 32,7% – korzystała z narzędzi opartych na tej technologii. Korzystanie z nich przez poszczególne osoby to oczywiście nie to samo co strategiczne wdrożenie AI w organizacji – niemniej rosnące oswojenie z technologią wydaje się obniżać próg gotowości do podejmowania decyzji o zastosowaniu ich na poziomie przedsiębiorstwa.

Jednocześnie dynamika adopcji pozostaje głęboko nierównomierna między państwami członkowskimi UE. Podczas gdy w Danii odsetek przedsiębiorstw wykorzystujących technologie AI osiągnął w 2025 r. poziom 42%, w Finlandii – 37,8%, a w Szwecji – 35%, żadne z państw Europy Środkowej nie zbliżyło się do tych wartości. Spośród jedenastu analizowanych państw regionu jedynie Estonia (23,4%), Słowenia (21,6%) i Litwa (21,3%) przekroczyły unijną średnią. Pozostałe państwa uplasowały się poniżej tej granicy: Słowacja (18,0%), Czechy (17,6%), Chorwacja (15,2%), Łotwa (12,2%), Węgry (10,4%), Bułgaria (8,6%), Polska (8,4%) i Rumunia (5,2%). Trzy ostatnie znalazły się na końcu całego unijnego zestawienia. Tym samym Europa Środkowa jako region pozostaje wyraźnie zróżnicowana pod względem wykorzystania sztucznej inteligencji w biznesie. Obok państw, które dorównują średniej unijnej lub nawet ją przekraczają, funkcjonują gospodarki, dla których zastosowanie tej technologii w przedsiębiorstwach pozostaje marginalne (więcej o wykorzystaniu poszczególnych technologii w ubiegłych latach – „Komentarze IEŚ”, nr 1276).

Europa Środkowa: trzy prędkości. Różnice te skłaniają do wyodrębnienia wśród państw regionu trzech grup, różniących się nie tylko poziomem adopcji AI w biznesie, ale też dynamiką zmian względem średniej unijnej.

• Pierwszą grupę tworzą Estonia, Litwa i Słowenia – państwa, które utrzymują lub wręcz umacniają pozycję regionalnych liderów. Estonia i Litwa zanotowały przy tym wyraźny wzrost wykorzystania AI w biznesie w ciągu roku – odpowiednio +9,5 pp i +12,5 pp, co oznacza rzeczywiste skracanie dystansu do europejskiej czołówki.
• Drugą grupę stanowią Słowacja i Czechy – państwa rozwijające się w tym zakresie w tempie zbliżonym do średniej unijnej lub nieznacznie ją przekraczającym. Słowacja zanotowała wzrost o 7,2 pp, Czechy o 6,3 pp – oba państwa nie tracą zatem dystansu wobec średniej unijnej, ale też go w istotny sposób nie zmniejszają.
• Trzecią i jednocześnie najliczniejszą grupę tworzą Chorwacja, Łotwa, Węgry, Bułgaria, Polska i Rumunia – państwa, w których wdrożenie AI w przedsiębiorstwach pozostaje wyraźnie niższe niż w UE, a tempo wzrostu jest niewystarczające, by tę lukę niwelować. W przypadku Polski wzrost wyniósł 2,5 pp, natomiast Rumunii i Bułgarii – 2,1 pp.

Rozwój własnych technologii AI: głębsze warstwy dysproporcji. Wykorzystanie AI przez przedsiębiorstwa oraz zdolność do jej współtworzenia to dwie odrębne kwestie. O ile pierwsza dotyczy stopnia, w jakim firmy korzystają z dostępnych rozwiązań, o tyle druga odnosi się do możliwości ich samodzielnego rozwijania. Gospodarka, która wyłącznie absorbuje technologie opracowane gdzie indziej, pozostaje w strukturalnej zależności – nawet jeśli wskaźniki adopcji wyglądają zachęcająco.

W tym wymiarze dysproporcje są równie wyraźne. Odsetek przedsiębiorstw rozwijających własne rozwiązania AI jest w wielu państwach Europy Środkowej wyraźnie niższy. Liderami w UE pozostają Finlandia (7,3%), Szwecja (7,0%) i Belgia (6,6%). Spośród jedenastu analizowanych państw regionu dane za 2025 r. dostępne są dla ośmiu: najwyższy wynik odnotowała Litwa (4,4%), następnie Chorwacja (3,5%) i Słowenia (3,0%), Słowacja (2,3%), Polska (2,1%), Bułgaria (2,1%), Łotwa (1,9%) i Węgry (1,4%).

Gotowość do adopcji: zwiastun przyszłych trendów. Warto odnotować dane dotyczące odsetka przedsiębiorstw, które rozważały – lecz jeszcze nie wdrożyły – technologii AI. Wskaźnik ten traktować można jako barometr przyszłej adopcji. W 2025 r. średnia UE wyniosła 11,1%. Polska zanotowała tu zaledwie 3,9% – najniższy wynik w całej UE – co wskazuje na systemowo niski poziom zainteresowania AI wśród polskich przedsiębiorców, a nie wyłącznie na bariery implementacyjne. Dla kontrastu, Litwa osiągnęła 16,2%.

Wnioski. Dane Eurostatu potwierdzają, że rok 2025 stanowi przełomowy moment w wykorzystaniu AI przez europejskie przedsiębiorstwa. Jednak skala tego przełomu jest głęboko nierówna – zarówno między regionami UE, jak i w obrębie samej Europy Środkowej. Dla większości państw regionu dynamika transformacji w obszarze pozostaje niewystarczająca: rośnie nie tylko dystans do liderów nordyckich i zachodnioeuropejskich, ale też do średniej unijnej. Ma to istotne znaczenie, ponieważ technologia ta jest coraz powszechniej postrzegana jako jeden z kluczowych czynników wzrostu produktywności – w warunkach, w których Europa Środkowa zmaga się jednocześnie z presją kosztową, zmianami demograficznymi i koniecznością zmiany modelu konkurencyjności, jej wdrożenie przestaje być wyborem strategicznym, a staje się warunkiem utrzymania pozycji. Wyjątki – Estonia i Litwa – pokazują, że konwergencja jest możliwa, jednak wymaga konsekwentnej polityki publicznej, inwestycji w kompetencje cyfrowe oraz sprzyjającego ekosystemu dla innowacji („Komentarze IEŚ”, nr 1364, „Komentarze IEŚ”, nr 1395, „Komentarze IEŚ”, nr 1509).

Kwestia nierównomiernej dyfuzji AI wybrzmiała wyraźnie również podczas tegorocznego Światowego Forum Ekonomicznego w Davos. Kristalina Georgieva, szefowa MFW, wskazała wprost, że szanse płynące z AI są znacznie bardziej obecne w jednych gospodarkach niż w innych. Dla państw Europy Środkowej z rosnącą luką adopcyjną – a więc przede wszystkim dla Polski, Rumunii i Bułgarii – pojawia się pytanie, jak szybko nadrobić dystans, zanim stanie się on trwałą składową różnic w konkurencyjności („Prace IEŚ”, nr 10/2025).

Dane przedstawione w niniejszym opracowaniu dotyczą przedsiębiorstw zatrudniających co najmniej 10 osób, obejmujących wszystkie rodzaje działalności gospodarczej z wyjątkiem rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa, górnictwa i wydobycia oraz sektora finansowego. Źródło danych: Eurostat.

[Fot. zdjęcie ilustracyjne (AI)]