Artykuł ma charakter podsumowujący i częściowo przeglądowy względem badań autora nad rewolucjami w świecie postsowieckim. Stanowi też próbę syntezy wyników badań przedstawionych w literaturze przedmiotu. Celem autora jest ustalenie prawidłowości, wedle której państwa i instytucje międzynarodowe reagowały po 1991 r. na prodemokratyczne i prozachodnie protesty w świecie postsowieckim. Podstawową konkluzją jest, że w każdym przypadku kolejnych fal protestów oraz oporu wobec agresji Rosji aktywność wspierająca Zachodu miała charakter reaktywny – gotowość do politycznego wsparcia następowała w wyniku protestów społecznych i zazwyczaj była niewystarczająca. Dodatkowo warto podkreślić, że tylko protesty na Ukrainie i w Gruzji uruchamiały po rozpadzie Związku Sowieckiego ponadstandardową aktywność rozszerzeniową lub polityczną UE i NATO w tym regionie. Analiza autora potwierdza tym samym tezę o słabości reakcji Zachodu oraz fałsz oficjalnej propagandy rosyjskiej, jakoby protesty na Wschodzie były inspirowane przez Zachód w celu efektywnego rozszerzenia UE czy NATO.
P. Kowal, Zachodnie reakcje na prozachodnie i prodemokratyczne protesty w państwach postsowieckich po 1991 roku – próba syntezy, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 7–37, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.1
Znaczenie komunikacji strategicznej w polityce państw systematycznie rośnie, co wynika zarówno ze wzrostu zagrożeń dla bezpieczeństwa informacyjnego, jak i z potrzeby kształtowania odpowiedniego wizerunku oraz marki (brandingu) państwa w perspektywie międzynarodowej. Celem artykułu jest analiza formalno-prawnych i instytucjonalnych narzędzi bezpieczeństwa informacyjnego Republiki Mołdawii w kontekście komunikacji strategicznej. W procesie badawczym wykorzystano metodę desk research, obejmującą analizę aktów normatywnych i dokumentów strategicznych wytworzonych przez organy władzy państwowej Mołdawii oraz analizę instytucjonalną działalności podmiotów odpowiedzialnych za realizację bezpieczeństwa informacyjnego.
R. Rajczyk, Komunikacja strategiczna jako narzędzie bezpieczeństwa informacyjnego Republiki Mołdawii, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 39–59, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.2
Celem badawczym niniejszego artykułu była identyfikacja przyczyn polityki Węgier wobec pełnoskalowej fazy wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz kwestii pokrewnych, przy jednoczesnym unikaniu częstej w przypadku tej problematyki symplifikacji, polityzacji i analiz prowadzonych z perspektywy jednej przyczyny. Analizę przeprowadzono w oparciu o zaadaptowaną na potrzeby Foreign Policy Analysis teorię racjonalnego wyboru, rozumowanie przyczynowo-skutkowe w ujęciu holistycznym, bez odwołania do jednej konkretnej teorii stosunków międzynarodowych, a także wnioski wyciągnięte z licznych seminariów eksperckich dotyczących badanego problemu, nieustrukturyzowane wywiady eksperckie, krytyczny przegląd literatury oraz analizę danych źródłowych. W wyniku badań zidentyfikowano kluczowe dla kształtowania polityki zagranicznej Węgier obszary, do których należą: usytuowanie geopolityczne i geograficzne, doświadczenie historyczne, antycypacja kierunku zmian ładu międzynarodowego, polityka wobec mniejszości węgierskiej w państwach sąsiednich, polityka energetyczna oraz czynniki wewnętrzne. Obszary te nie są jednak od siebie odizolowane – często wzajemnie się przenikają i warunkują. Zawierają w sobie komponent zarówno obiektywny, jak i subiektywny.
J. Bornio, B. Lux, Identifying the rationalities behind Hungary’s policy on the Russo-Ukrainian war, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 61–97,
DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.3
Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. na terenie województwa lubelskiego zorganizowano pomoc dla tysięcy osób uciekających z Ukrainy, oferując wsparcie zarówno recepcyjne, jak też adaptacyjne i integracyjne. W działania pomocowe zaangażowane były pomioty różnego szczebla i o różnym charakterze. Celem niniejszego artykułu, osadzonego w koncepcji wielopoziomowego zarządzania migracjami (MLG), jest analiza mechanizmów zarządzania kryzysem humanitarnym (migracyjnym) po 24 lutego 2022 r. na terenie Lubelszczyzny, z uwzględnieniem różnorodności podmiotów, zmieniających się potrzeb oraz sposobów reagowania. Postawiono pytanie, czy zidentyfikowane mechanizmy zarządzania kryzysowego faktycznie noszą znamiona MLG. W artykule scharakteryzowano typy działań pomocowych podejmowanych w regionie, jak również poszczególne fazy odpowiadające zmieniającym się potrzebom. Przeanalizowano także tryby zarządzania powiązane z typami zaangażowanych podmiotów (funkcjonujących w zróżnicowanych skalach formalizacji, centralizacji oraz hierarchizacji). Zidentyfikowano też różne dynamiki działań: tzw. bezwład instytucjonalny obnażający luki systemowe, działania ad hoc podejmowane w sposób „pozasystemowy” oraz wyłaniające się z ich innowacyjne rozwiązania budujące zarządzanie strategiczne. Analiza prowadzi do konkluzji, że w przypadku Lubelszczyzny wystąpiły napięcia między podejściem centralistycznym a lokalnymi inicjatywami, a także w ramach ich samych. Skala kryzysu wymusiła jednak współpracę i elastyczność, uniemożliwiając rozłączne działanie, co doprowadziło do znaczących zmian w regionalnym ekosystemie zarządzania migracjami. W artykule wykorzystano dane empiryczne (jakościowe) z 68 wywiadów indywidualnych (IDI) i 2 wywiadów grupowych z przedstawicielami administracji, organizacji społecznych, biznesu, wspólnot religijnych i inicjatyw nieformalnych, przeprowadzonych w latach 2022–2023 w ramach międzynarodowego projektu badawczego finansowanego z programu Granty Interwencyjne NAWA. Uzupełniono je o dane zastane, w tym statystyki i dostępne analizy.
K. Podgórska, Mechanizmy zarządzania kryzysem humanitarnym na poziomie regionalnym po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę: przypadek Lubelszczyzny, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 99–124, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.4
Celem niniejszego artykułu jest zbadanie, w jaki sposób metafory migrantów, obecne w polskim dyskursie prasowym, kształtują ich wizerunek w kategoriach ciepła i kompetencji, zgodnie z założeniami modelu treści stereotypu (Stereotype Content Model – SCM). Badanie oparto na analizie metafor w ujęciu teorii metafor pojęciowych (Conceptual Metaphor Theory – CMT), odwołującej się do rozszerzonego modelu Kövecsesa oraz hierarchii rozszerzonego Wielkiego Łańcucha Bytu (Extended Great Chain of Being – EGCB). Porównanie publikacji z tygodników „Polityka” i „Sieci”, reprezentujących odmienne orientacje światopoglądowe, pokazuje, że czasopisma te konstruują odmienne repertuary metafor migrantów. W lewicowo- liberalnej „Polityce” dominują metafory redukujące sprawczość migrantów, co sprzyja ich kategoryzowaniu jako grupy o niskim poziomie kompetencji przy relatywnie wysokim poziomie ciepła. Z kolei w prasie prawicowo-konserwatywnej częściej pojawiają się metafory konstruujące migrantów jako zagrożenie, co obniża przypisywany im poziom ciepła, przy zróżnicowanym poziomie kompetencji. Tym samym repertuar stosowanych metafor pozostaje ściśle powiązany z treścią stereotypu, prowadząc do wyłaniania się odmiennych jego typów – paternalistycznego w „Polityce” oraz pogardliwego w „Sieci”.
M. Bachryj, Between contempt and paternalism – migrants in press coverage during the 2021 EU–Belarus border crisis: a comparative analysis of “Sieci” and “Polityka” weekly magazines, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 125–147, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.5
Niniejszy artykuł stanowi próbę nowego spojrzenia na suwerenność i tożsamość narodową Polski w warunkach globalizacji i międzynarodowej integracji, a więc w sytuacji, z jaką mamy do czynienia w Europie i na świecie, poczynając od zakończenia zimnej wojny do dnia dzisiejszego.
J. M. Fischer, Suwerenność i tożsamość kulturowa Polski w dobie integracji i globalizacji. Analiza systemowa, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 149–173, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.6
Artykuł stanowi recenzję i analityczną interpretację książki Bartłomieja Wypartowicza i Wojciecha Kozioła Między Bugiem a prawdą. Czy Polska może odbudować swoje wpływy na Wschodzie?, opublikowanej w 2024 r. Punktem wyjścia dla omawianej publikacji jest pytanie, czy Polska może i powinna stać się znaczącym aktorem politycznym w Europie Wschodniej oraz jaką „grę” prowadzi – lub zaniedbuje prowadzić – wobec Ukrainy i Białorusi. W pierwszej części artykułu omówiono strukturę książki i jej główne wątki: diagnozę polskiej polityki wschodniej po 1989 r., analizę uwarunkowań wewnętrznych na Ukrainie i Białorusi, rolę historii i polityki pamięci w relacjach regionalnych oraz zarys możliwych ram przyszłej współpracy Polski z sąsiadami. Druga część artykułu interpretuje książkę przez pryzmat głównych nurtów teorii stosunków międzynarodowych: realizmu, liberalizmu, konstruktywizmu oraz tradycji krytycznej/postkolonialnej. W konkluzji wskazano, że recenzowana publikacja stanowi istotny wkład w debatę nad polską „wielką strategią” wobec Wschodu oraz skłania do refleksji nad sprawczością Polski w zmieniającym się ładzie międzynarodowym.
P. Kusiak, Gra, w którą Polska grać musi. Uwagi na marginesie książki „Między Bugiem a prawdą. Czy Polska może odbudować swoje wpływy na Wschodzie”, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 175–190, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.7
M. Marszałkowski, Wyścig dronów: ewolucja pola walki czy strategiczna rewolucja? Refleksje na kanwie monografii „The Drones Race and International Security”, „Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 191–198, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.8
M. Stefan, Odwieczna arena starcia mocarstw. Artykuł recenzyjny książki Hala Brandsa „Stulecie Eurazji. 100 lat konfliktów i zimnych wojen, które ukształtowały współczesny świat”,
„Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej” 23 (2025), z. 2, s. 199–204, DOI: https://doi.org/10.36874/RIESW.2025.2.9