Komentarze IEŚ | Instytut Europy Środkowej

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1542

3 marca 2026

Damian Szacawa | Jakub Bornio | Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Reakcje państw bałtyckich i nordyckich na amerykańsko-izraelski atak na Iran

Skoordynowane uderzenia USA i Izraela na Iran, które rozpoczęły się 28 lutego 2026 r., wymierzone w ośrodki decyzyjne oraz infrastrukturę wojskową i krytyczną reżimu, wywołały zróżnicowane reakcje w państwach nordyckich i bałtyckich. Dla nordyckich demokracji, przywiązanych do norm multilateralnego porządku, operacja Epic Fury stała się testem granic...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1540

1 marca 2026

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Dylematy polityki zagranicznej Litwy: stosunki z Chinami

Obecne dylematy polityki zagranicznej Litwy koncentrują się na pogodzeniu dotychczasowego podejścia opartego na wartościach z rosnącą potrzebą pragmatyzmu w relacjach nie tylko z Białorusią, ale również z Chińską Republiką Ludową. W odniesieniu do ChRL przedmiotem sporu pozostaje kwestia zmiany nazwy lub – w dłuższej perspektywie – formuły funkcjonowania...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1536

26 lutego 2026

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Dylematy polityki zagranicznej Litwy: stosunki z Białorusią

Zmieniające się uwarunkowania geopolityczne, polityka sankcyjna UE oraz rekalkulacja polityczna mają istotny wpływ na kształt przyszłych relacji Litwy z Białorusią. W obliczu przedłużającego się kryzysu na granicy litewsko-białoruskiej część socjaldemokratów proponuje podniesienie rangi rozmów z reżimem Alaksandra Łukaszenki, co może sygnalizować możliwą...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1533

25 lutego 2026

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Węgry i Słowacja w obliczu przerwy w dostawach ropy naftowej rurociągiem Przyjaźń

Rurociąg Przyjaźń stanowi kluczowy element infrastruktury energetycznej państw Europy Środkowej, dostarczając rosyjską ropę naftową do rafinerii na Słowacji i Węgrzech. Po wstrzymaniu dostaw nitką południową w dniu 27 stycznia 2026 r., oba państwa znalazły się w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa energetycznego, ponieważ należą do ostatnich państw UE wciąż...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1524

12 lutego 2026

Jakub Bornio - Zespół Bałtycki

Wpływ wygaśnięcia traktatu New START na bezpieczeństwo Europy Środkowo-Wschodniej

5 lutego 2026 r. wygasł traktat o redukcji zbrojeń strategicznych (New START), zawarty w 2010 r. przez Stany Zjednoczone i Rosję. Choć jego założenia nie dotyczyły systemów, które były wykorzystywane przez Rosję do szantażu atomowego wobec państw Europy Środkowo-Wschodniej, to wygaśnięcie umowy ma globalne implikacje i pośrednie przełożenie na bezpieczeństwo...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1522

10 lutego 2026

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

„Wojskowa strefa Schengen” na obszarze państw bałtyckich

30 stycznia 2026 r. ministrowie obrony Litwy, Łotwy i Estonii podpisali deklarację intencyjną o utworzeniu Bałtyckiego Obszaru Mobilności Wojskowej (BOMW), którego celem jest złagodzenie procedur i umożliwienie szybkiego przemieszczenia wojsk oraz sprzętu przez trzy państwa, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych. Inicjatywa ma zwiększyć interoperacyjność jednostek...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1516

30 stycznia 2026

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Gdzie znajduje się dziś centrum białoruskiej opozycji? Decyzja o relokacji biura Swiatłany Cichanouskiej

Białoruska liderka opozycji Swiatłana Cichanouska od wyborów prezydenckich w 2020 r. – ze względu na obawy przed represjami politycznymi w państwie – przebywała na Litwie. W połowie stycznia 2026 r. poinformowała, że wraz z biurem przenosi się do Warszawy. Głównym powodem tej decyzji było postanowienie władz litewskich o obniżeniu statusu ochronnego...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1515

28 stycznia 2026

Jakub Bornio - Zespół Bałtycki

Strategia obrony narodowej USA a bezpieczeństwo Europy Środkowo-Wschodniej

Strategia obrony narodowej USA, opublikowana przez Departament Wojny, operacjonalizuje i doprecyzowuje założenia polityki międzynarodowej USA, zawarte w Strategii bezpieczeństwa narodowego. Wizja środowiska międzynarodowego, jaką przyjmuje Pentagon, zakłada kierowanie się przez USA doktryną „praktycznego realizmu”, priorytetyzowanie Indo-Pacyficznego teatru wojny,...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1513

28 stycznia 2026

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Rynek gazu ziemnego w Europie Środkowej w 2026 r.

Rynek gazu ziemnego w Europie Środkowej w 2026 r. będzie odgrywać kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego regionu w ogóle. Po szoku podażowym wywołanym pełnoskalową agresją Rosji na Ukrainę w 2022 r., państwa regionu stopniowo dostosowały swoje modele zaopatrzenia do nowych realiów geopolitycznych. Kluczowym elementem tej transformacji stał się...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1509

26 stycznia 2026

Marlena Gołębiowska | Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Małe języki, wielkie modele. Strategie państw bałtyckich w walce o cyfrową suwerenność w erze AI

Rozwój generatywnej sztucznej inteligencji zależy od jakości i objętości korpusów, na których trenowane są modele. W przypadku państw z mniejszymi zasobami danych językowych w przestrzeni cyfrowej niska reprezentacja w globalnych zbiorach grozi technologiczną marginalizacją. Aby temu zapobiec, państwa bałtyckie wdrażają różnego rodzaju strategie w walce o...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1506

22 stycznia 2026

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Węgierski MOL przejmuje rosyjskie udziały w serbskiej spółce NIS

Wyrażona w liście intencyjnym zgoda Gazprom Nieft na sprzedaż udziałów w serbskiej spółce Naftna Industrija Srbije (NIS) firmie MOL[1] z Węgier stanowi jedno z kluczowych wydarzeń na rynku paliwowym Europy Środkowej ostatnich lat. Wejście MOL w miejsce rosyjskiego właściciela ma przywrócić ciągłość funkcjonowania rafinerii w Panczewie, a jednocześnie zmieni...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1504

20 stycznia 2026

Marlena Gołębiowska - Zespół Bałtycki

Jaki będzie 2026 rok w gospodarkach państw Europy Środkowej?

Według prognoz Komisji Europejskiej 2026 r. będzie kolejnym, w którym większość gospodarek państw Europy Środkowej osiągnie wzrost gospodarczy przewyższający średnią Unii Europejskiej. Jednak obraz ten nie jest jednolity – w regionie jest obserwowany podział na „różne prędkości”, determinowany przez odmienne czynniki: od stymulacji popytem wewnętrznym,...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1497

9 stycznia 2026

Damian Szacawa | Marlena Gołębiowska - Zespół Bałtycki

Silver economy w Europie Środkowo-Wschodniej i Północnej

Państwa Europy Środkowo-Wschodniej stoją w obliczu radykalnej transformacji demograficznej, której skala i tempo w najbliższych dekadach zdefiniują fundamenty ich modeli społeczno-gospodarczych. W 2025 r. osoby powyżej 50. roku życia stanowiły już 40,2% populacji państw tego regionu, a do 2050 r. ich udział wzrośnie do 48,3%. Oznacza to, że w perspektywie...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1495

31 grudnia 2025

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Serbska spółka Naftna Industrija Srbije bliska zmiany struktury właścicielskiej

Proces sprzedaży udziałów rosyjskich przedsiębiorstw w Naftna Industrija Srbije (NIS) stanowi jeden z najbardziej złożonych przypadków wymuszonej restrukturyzacji właścicielskiej w europejskim sektorze rafineryjno-paliwowym od czasu wprowadzenia sankcji wobec Rosji po 2022 r. Spółka NIS, jako operator jedynej rafinerii w Serbii oraz kluczowy dostawca paliw na Bałkanach...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1494

30 grudnia 2025

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Nowe kontrakty na dostawy gazu ziemnego na Węgry: ograniczona zmiana kursu

W ostatnich latach polityka energetyczna Węgier oddziałuje nie tylko na sytuację gospodarczą i geopolityczną Unii Europejskiej, ale również na kwestie bezpieczeństwa transatlantyckiego. Węgry pozostają jednym z najbardziej uzależnionych od rosyjskiego gazu ziemnego państw UE, chociaż równolegle podejmują działania na rzecz dywersyfikacji źródeł dostaw, które...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1493

23 grudnia 2025

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Grabieże rosyjskich archeologów na okupowanych terytoriach Ukrainy

Na początku grudnia 2025 r. funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w Polsce zatrzymali rosyjskiego archeologa Aleksandra Butiagina, poszukiwanego przez ukraińskie władze w związku z nielegalnymi wykopaliskami na Krymie. To nie jedyny przypadek przestępstw wobec dziedzictwa archeologicznego na okupowanych terytoriach Ukrainy, bowiem rosyjscy naukowcy nie tylko...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1492

23 grudnia 2025

Jakub Bornio - Zespół Bałtycki

Narodowa Strategia Bezpieczeństwa USA a bezpieczeństwo Europy Środkowo-Wschodniej

Narodowa Strategia Bezpieczeństwa USA, opublikowana przez administrację Donalda Trumpa, jest fundamentalnym dokumentem diagnozującym przemiany w międzynarodowym środowisku bezpieczeństwa oraz kreślącym działania tego państwa z zakresu adaptacji do nowych uwarunkowań geopolitycznych. Założenia Strategii mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa państw Europy...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1489

18 grudnia 2025

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Media a sprawa polska. Spory o środki masowego przekazu na Litwie i Łotwie

Decyzja likwidatora TVP o reorganizacji TVP Polonia i drastycznym ograniczeniu przyszłorocznego budżetu TVP Wilno, protesty dziennikarzy na Litwie oraz planowane ograniczenia polskojęzycznych mediów publicznych na Łotwie to wyzwania, z którymi mierzą się instytucje na Litwie i Łotwie. Kroplówka dla TVP Wilno. Decyzja likwidatora TVP, obejmująca restrukturyzację TVP...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1479

28 listopada 2025

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Słowackie wyzwania dotyczące zapewnienia dostępności gazu ziemnego

Słowacja znajduje się w trudnym momencie procesu zabezpieczania dostaw gazu ziemnego, co wynika z zakończenia tranzytu surowca z Rosji przez Ukrainę na początku 2025 r., przesunięcia rosyjskich dostaw na gazociąg TurkStream oraz sankcji Unii Europejskiej w zakresie zakazu importu tego surowca ze Wschodu w kolejnych latach. Wyzwanie stanowi nie tylko zmiana źródła...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1476

26 listopada 2025

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Litwa: kulminacja miesiąca protestów „Jesteśmy kulturą”

Od września 2025 r. trwają protesty środowisk związanych z kulturą i ich sympatyków, domagających się odsunięcia partii Świt Niemna od procesu nominacji osób w ministerstwie kultury. Rozbieżności w tej kwestii między koalicjantami – Litewską Partią Socjaldemokratyczną i Świtem Niemna – oraz Pałacem Prezydenckim, a następnie zatwierdzenie na stanowisku...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1474

24 listopada 2025

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Sankcje USA wobec Lukoil: implikacje dla bezpieczeństwa energetycznego Bułgarii, Rumunii oraz Serbii

Sankcje USA wobec rosyjskich koncernów energetycznych, w tym Lukoil, które weszły w życie w listopadzie 2024 r., stały się punktem zwrotnym dla bezpieczeństwa energetycznego państw Europy Środkowej. Państwa dotychczas silnie powiązane z aktywami Lukoil oraz logistyką dostaw z Rosji, m.in. Bułgaria, Rumunia oraz Serbia, zostały zmuszone do podjęcia...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1471

18 listopada 2025

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Łotwa: protesty przeciwko propozycji wycofania się z konwencji stambulskiej (cz. 2)

Od początku października 2025 r. na Łotwie odbyło się kilka masowych protestów przeciwko propozycji wycofania się państwa z konwencji stambulskiej (Konwencji o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej). Ostatni z nich, zorganizowany 6 listopada 2025 r., zgromadził 10 tys. osób – największą liczbę uczestników w tego typu wydarzeniu w ciągu...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1470

17 listopada 2025

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Łotwa: protesty przeciwko propozycji wycofania się z konwencji stambulskiej (cz. 1)

Od początku października 2025 r. na Łotwie odbyło się kilka masowych protestów przeciwko propozycji wycofania się państwa z konwencji stambulskiej (Konwencji o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej). Przyczyną stała się inicjatywa partii opozycyjnych, do których dołączył także będący w koalicji rządowej Związek Zielonych i...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1461

3 listopada 2025

Jakub Bornio - Zespół Bałtycki

„Estonizacja” europejskiej polityki zagranicznej wyzwaniem dla spójności NATO?

Rosyjskie prowokacje wobec niektórych państw Sojuszu Północnoatlantyckiego, które miały miejsce w ostatnich tygodniach, wygenerowały kolejną linię wewnątrzsojuszniczych podziałów. W tym kontekście NATO stoi przed szeregiem wyzwań z zakresu komunikowania strategicznego. Głównym celem państw członkowskich organizacji pozostaje zniwelowanie negatywnego przełożenia...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1457

28 października 2025

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Nowa architektura sankcji wobec Rosji a energetyczne wyzwania Unii Europejskiej

Dziewiętnasty pakiet sankcji Unii Europejskiej wobec Federacji Rosyjskiej, zatwierdzony 23 października 2025 r., stanowi kolejny etap działań na rzecz całkowitego wyeliminowania importu surowców energetycznych pochodzących z Rosji. Po raz pierwszy sankcje obejmują handel gazem ziemnym w formie skroplonej (LNG), dotąd jedyny segment sektora gazowego pozostający poza...

Więcej →