Instytut Europy Środkowej/Komentarze IEŚ
Wydawca: Instytut Europy Środkowej
ISSN: 2657-6996
  • Grzegorz Gil
  • Anton Saifullayeu
  • Agnieszka Zajdel
  • Spasimir Domaradzki
  • Bartłomiej Krzysztan
  • Sławomir Łukasiewicz
  • Damian Szacawa
  • Agata Tatarenko

Komentarze IEŚ

Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

IEŚ Brief 20
25 września 2026
Spasimir Domaradzki - Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Bułgaria: początek kampanii przed wyborami prezydenckimi

25 października 2026 r. odbędą się wybory prezydenckie w Bułgarii. Główna oś rywalizacji będzie przebiegała między obecnie urzędującą prezydent Ilianą Jotową a kandydatem środowisk reformatorskich Andrejem Gjurowem. Tradycyjne i największe partie – GERB oraz DPS – nie wystawiły swoich kandydatów. 25 września oficjalnie rozpoczyna się kampania przed...

Więcej →

Zespół Wschodni

Komentarze IEŚ 1705
24 września 2026
Jędrzej Piekara - Zespół Wschodni

Domy Rosyjskie na Globalnym Południu – rosyjska infrastruktura wpływu

8 września 2026 r. szef Rossotrudniczestwa Igor Czajka podpisał porozumienia o utworzeniu jedenastu nowych partnerskich Domów Rosyjskich, rozszerzając globalną sieć placówek do trzydziestu sześciu. Tydzień wcześniej, 1 września 2026 r., władze Niemiec ogłosiły wypowiedzenie umowy regulującej działalność Domu Rosyjskiego w Berlinie – z terminem opuszczenia...

Więcej →

Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

IEŚ Brief 19
23 września 2026
Piotr Oleksy - Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Rumunia: kolejna próba wyjścia z kryzysu rządowego

Prezydent Rumunii Nicușor Dan powierzył misję utworzenia rządu Siegfriedowi Mureșanowi z Partii Narodowo-Liberalnej (Partidul Național Liberal, PNL). Jest to trzeci kandydat na premiera w czasie trwającego sześć miesięcy kryzysu rządowego. Jeśli Mureșan nie zdobędzie większości głosów w parlamencie, prezydent będzie miał prawo skrócenia jego kadencji i...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1704
22 września 2026
Marlena Gołębiowska - Zespół Bałtycki

„Tempowanie” AI. Europa Środkowa wobec sporu o tempo rozwoju sztucznej inteligencji

W orędziu o stanie Unii Europejskiej z 16 września 2026 r. przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen poparła postulat spowolnienia prac nad najbardziej zaawansowanymi modelami sztucznej inteligencji (AI). Deklaracja wpisuje się w obecny zwrot w globalnej debacie: apel o „tempowanie”, czyli stopniowe budowanie mechanizmów kontroli tempa rozwoju, płynie od...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1703
18 września 2026
Jakub Bornio - Zespół Bałtycki

Rosyjska eskalacja wobec NATO – cele i mechanizmy kampanii

W ostatnich tygodniach Rosja przeprowadziła szereg działań mających na celu dalszą eskalację w relacjach z Sojuszem Północnoatlantyckim. Spełniały one zarówno funkcje polityczne, jak i stricte wojskowe. Obejmowały m.in. akty sabotażu, operacje kognitywne i charakterystyczną dla Rosji presję z wykorzystaniem instrumentarium zbrojnego. Działania te podporządkowane...

Więcej →

Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Komentarze IEŚ 1702
17 września 2026
Szczepan Czarnecki - Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Zwiększenie obecności gospodarczej Republiki Czeskiej w Ukrainie

Minister przemysłu i handlu Republiki Czeskiej Karel Havlíček (ANO) zapowiedział organizację dużej misji gospodarczej na Ukrainę. Inicjatywa ta jest odpowiedzią na rosnące zainteresowanie czeskich przedsiębiorstw ukraińskim rynkiem oraz postulaty środowisk gospodarczych dotyczące większego wsparcia państwa dla czesko-ukraińskiej współpracy gospodarczej....

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1701
16 września 2026
Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Sprawiedliwa kartografia: rezolucja ONZ w sprawie nowej mapy świata

4 września 2026 r. 164 państwa poparły projekt rezolucji Organizacji Narodów Zjednoczonych zatytułowany „Poprawić mapę”: przywracanie równowagi w globalnym przedstawieniu kartograficznym oraz promowanie sprawiedliwej reprezentacji regionów świata, ze szczególnym uwzględnieniem Afryki. Jego celem było stworzenie mapy, która dokładniej odzwierciedlałaby...

Więcej →

Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Komentarze IEŚ 1700
15 września 2026
Natasza Styczyńska - Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Polityczne echa pogrzebu Ratka Mladicia

27 sierpnia 2026 r. w Hadze zmarł Ratko Mladić, dowódca Armii Republiki Serbskiej, skazany na karę dożywocia za ludobójstwo przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii. Jego ciało sprowadzono do Serbii, a w pogrzebie wzięły udział tysiące zwolenników, dla których Mladić nie jest zbrodniarzem wojennym, lecz bohaterem. Pogrzeb Mladicia, w którym...

Więcej →

Zespół Wschodni

Komentarze IEŚ 1699
14 września 2026
Andrzej Szabaciuk - Zespół Wschodni

Metafizyka wojny patriarchy Cyryla i jej nowe wymiary

W 2026 r. Rosyjska Cerkiew Prawosławna ostatecznie porzuciła misję duszpasterską na rzecz kremlowskiej propagandy, stając się ideologicznym ramieniem państwa. Patriarcha Cyryl aktywnie promuje nową „teologię wojny”, w której agresja na Ukrainę nabiera wymiaru metafizycznego, a Rosja pełni rolę mitycznego obrońcy przed złem z Zachodu. Od publikacji monografii...

Więcej →

Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

IEŚ Brief 18
11 września 2026
Piotr Oleksy - Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Między Ukrainą a NATO. Rosyjskie drony testują obronę Mołdawii i Rumunii

W dniach 8-9 września doszło do serii naruszeń przestrzeni powietrznej Republiki Mołdawii i Rumunii przez rosyjskie samoloty bezzałogowe oraz ataku na przejście graniczne między Mołdawią a Ukrainą. Rosja testuje ten odcinek wschodniej flanki NATO. Kolejne ataki na infrastrukturę w regionie są prawdopodobne. 8 września 2026 r. samolot bezzałogowy wysłany przez Rosję...

Więcej →

Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Komentarze IEŚ 1698
10 września 2026
Łukasz Lewkowicz - Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Słowacja wzmacnia wschodnią flankę NATO. Polsko-słowacki wymiar operacji „Wschodnia Straż”

26 sierpnia 2026 r. rząd Słowacji podjął decyzję o skierowaniu głównie do Polski i Rumunii maksymalnie 101 słowackich żołnierzy w ramach natowskiej operacji „Wschodnia Straż” (Eastern Sentry). Decyzja wymaga jeszcze zatwierdzenia przez słowacki parlament, choć obecnie wydaje się to formalnością. Planowany słowacki kontyngent swoje działania będzie...

Więcej →

Zespół Wschodni

Komentarze IEŚ 1697
10 września 2026
Michał Paszkowski - Zespół Wschodni

Niski poziom zapasów gazu ziemnego w Europie przed sezonem zimowym

Na początku września 2026 r. europejski rynek gazu ziemnego wszedł w końcową fazę sezonu zatłaczania z wyraźnie niższym poziomem zapasów niż w poprzednich latach. 1 września magazyny tego surowca w Unii Europejskiej były wypełnione na poziomie 65,4%, podczas gdy rok wcześniej wskaźnik ten wynosił 77,7%, a dwa lata wcześniej 92,4%. Oznacza to, że Europa zbliża...

Więcej →

Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

IEŚ Brief 17
10 września 2026
Robert Rajczyk - Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Nowy rozdział w stosunkach węgiersko-rosyjskich

Węgry wezwały dziesięciu dyplomatów ambasady Federacji Rosyjskiej w Budapeszcie do opuszczenia kraju. Według wicepremier i minister spraw zagranicznych Anity Orbán osoby te miały prowadzić działalność niezgodną ze statusem dyplomatycznym. Wydalenie rosyjskich dyplomatów może stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Węgier, głównie w wymiarze...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1696
9 września 2026
Damian Szacawa - Zespół Bałtycki

Wybory parlamentarne w Szwecji: gospodarka głównym tematem kampanii

13 września 2026 r. Szwedzi wybiorą 349 posłów Riksdagu. Obecną kampanię zdominowała gospodarka, podczas gdy w 2022 r. głównymi tematami były przestępczość i migracja. Poza sporem politycznym pozostają kwestie bezpieczeństwa i obrony. Rząd Ulfa Kristerssona kończy kadencję, podczas której Szwedzcy Demokraci po raz pierwszy współdecydowali o polityce państwa,...

Więcej →

Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

IEŚ Brief 16
9 września 2026
Agata Domachowska - Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Przedterminowe wybory w Serbii: najpoważniejszy test dla prezydenta Aleksandra Vučicia i partii rządzącej

25 października w Serbii odbędą się kolejne przedterminowe wybory parlamentarne. Głosowanie przypada na czas silnych napięć społecznych, których wyrazem są masowe protesty studenckie, trwające od końca 2024 r. Nadchodzące wybory mogą okazać się najpoważniejszym testem dla prezydenta Aleksandra Vučicia i Serbskiej Partii Postępowej (SNS) od czasu przejęcia przez...

Więcej →

Zespół Wschodni

Komentarze IEŚ 1695
8 września 2026
Anton Saifullayeu - Zespół Wschodni

Polityka Białorusi. Przegląd informacyjno-analityczny (sierpień 2026)

Tekst powstał we współpracy z iSANS 1-31 sierpnia 2026 r. W sierpniu władze Białorusi utrzymały łagodniejszą retorykę w kwestiach bezpieczeństwa regionalnego. Jednocześnie rozpoczęły kolejny etap kontroli gotowości bojowej armii i rozwijały system bezpieczeństwa wewnętrznego. Gospodarka przyspieszyła, głównie dzięki konsumpcji i rosnącemu popytowi ze strony...

Więcej →

Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Komentarze IEŚ 1694
4 września 2026
Spasimir Domaradzki - Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Wprowadzenie euro i inflacja w Bułgarii

Po dziewięciu miesiącach od wprowadzenia waluty euro w Bułgarii utrzymuje się trend wzrostowy inflacji. Zaproponowane przez rząd rozwiązania prawne i instytucjonalne jak dotąd nie przynoszą rezultatów. Źródeł wzrostu cen należy szukać zarówno w niestabilnej sytuacji na arenie międzynarodowej, jak i w nieskutecznych działaniach bułgarskich instytucji podczas...

Więcej →

Zespół Wschodni

Komentarze IEŚ 1693
3 września 2026
Michał Paszkowski - Zespół Wschodni

Amerykańskie sankcje a postępowanie upadłościowe rafinerii Petrotel w Rumunii

Rafineria Petrotel w Rumunii, należąca do rosyjskiego koncernu Łukoil, z końcem sierpnia 2026 r. została objęta postępowaniem upadłościowym. Decyzja Sądu Okręgowego w Ploeszti, właściwego dla okręgu Prahova, wynika z niemal rocznego postoju zakładu po objęciu Łukoilu sankcjami USA jesienią 2025 r. Państwowy nadzór nad aktywami oraz czasowe odstępstwa sankcyjne...

Więcej →

Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Komentarze IEŚ 1692
2 września 2026
Agata Domachowska - Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

25 lat od porozumienia z Ochrydy: konflikt między Macedończykami a Albańczykami zakończony, podziały nie

25 lat temu podpisano Porozumienie Ramowe z Ochrydy, kończące konflikt zbrojny między Albańczykami a Macedończykami w Macedonii. Dokument, wypracowany przy wsparciu partnerów zagranicznych, stworzył podstawy funkcjonowania państwa wieloetnicznego. Jego dziedzictwo jest dziś jednak odmiennie interpretowane przez macedońskie i albańskie partie polityczne. Okrągły...

Więcej →

Zespół Bałtycki

IEŚ Brief 15
1 września 2026
Damian Szacawa - Zespół Bałtycki

Islandia odrzuca wznowienie negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską

29 sierpnia 2026 r. w referendum Islandczycy odrzucili propozycję wznowienia negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską. Przeciw głosowało 52,8% obywateli (118 040 osób), za – 47,2% (105 399 osób), przy frekwencji wynoszącej 82,6%. Wynik ma charakter doradczy, ale rząd Kristrún Frostadóttir zapowiedział, że go uszanuje i nie wznowi negocjacji do końca kadencji w 2028...

Więcej →

Zespół Historii Publicznej i Polityki Historycznej

Komentarze IEŚ 1691
1 września 2026
Agata Tatarenko - Zespół Historii Publicznej i Polityki Historycznej

Koalicja chętnych po spotkaniu w Kijowie: ciągłość bez przełomu

Spotkanie koalicji chętnych, które odbyło się 24 sierpnia 2026 r. w Kijowie, miało przede wszystkim potwierdzić trwałość europejskiego wsparcia dla Ukrainy. Wzięło w nim udział ponad 30 państw, a przywódcy ponownie zadeklarowali zwiększenie pomocy wojskowej, wzmocnienie ukraińskiej obrony powietrznej, wsparcie sektora energetycznego oraz dalsze prace nad...

Więcej →

Zespół Historii Publicznej i Polityki Historycznej

Komentarze IEŚ 1690
31 sierpnia 2026
Jędrzej Piekara - Zespół Historii Publicznej i Polityki Historycznej

Rosyjska kampania dezinformacyjna: próba osłabienia relacji polsko-czeskich

16 sierpnia 2026 r. nieustaleni sprawcy uzyskali dostęp do systemu redakcyjnego portalu Polskiego Radia PiK w Bydgoszczy i zamieścili tekst o rzekomym planie przejęcia przez Polskę około 600 hektarów terytorium Republiki Czeskiej. 25 sierpnia 2026 r. serwis Seznam Zprávy ujawnił, że incydent stanowił element szerszej operacji, obejmującej klon domeny czeskiego radia...

Więcej →

Zespół Wschodni

Komentarze IEŚ 1689
28 sierpnia 2026
Bartłomiej Krzysztan | Michał Paszkowski - Zespół Wschodni

Perspektywa Korytarza Środkowego: szanse i wyzwania

Po 2022 r. inicjatywa polityczna dotycząca rozwoju Korytarza Środkowego nabrała rozpędu. Jakkolwiek w wymiarach transportowym, ekonomicznym i energetycznym jest on projektem o dużym potencjale, jego realna rozbudowa i konkurencyjność uwarunkowane są mnogością wyzwań i zagrożeń. W wymiarze energetycznym znaczenie korytarza polega przede wszystkim na dywersyfikacji tras...

Więcej →

Zespół Wschodni

Komentarze IEŚ 1688
27 sierpnia 2026
Jędrzej Piekara - Zespół Wschodni

Globalne Południe jako zaplecze mobilizacyjne Rosji

16 sierpnia 2026 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy przekazało, że w szeregach Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej służy co najmniej 2982 obywateli z niemal 40 państw afrykańskich. Blisko 500 z nich zginęło, a 35 przebywa w niewoli[1]. Według szacunków od lutego 2022 r. Rosja zwerbowała do wojny w Ukrainie co najmniej 27 tys. cudzoziemców z ponad 130 państw....

Więcej →

Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Komentarze IEŚ 1687
27 sierpnia 2026
Robert Rajczyk - Zespół Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej

Zmiana paradygmatu w węgierskiej polityce

Zwrot w polityce zagranicznej, nowelizacje Ustawy zasadniczej, reformy instytucjonalne oraz wzrost znaczenia partycypacji społecznej to najistotniejsze elementy zmiany paradygmatu węgierskiej polityki. Efekty stu dni funkcjonowania rządu większości parlamentarnej partii Szacunek i Wolność (Tisztelet és Szabadság, TISZA) wskazują na trwałość kierunku realizowanych...

Więcej →
Informacje z kraju i świata