Komentarze IEŚ | Instytut Europy Środkowej

Zespół narracji historycznych i historii stosowanej

Komentarze IEŚ 1447

3 października 2025

Jędrzej Piekara - Zespół narracji historycznych i historii stosowanej

Chińsko-rosyjski sojusz w wojnie o pamięć – obchody 80. rocznicy zwycięstwa nad Japonią

W maju 2025 r. byliśmy świadkami narodzin sformalizowanego „sojuszu pamięci”, zawartego pomiędzy chińskimi i rosyjskimi przywódcami, politykami oraz głównymi intelektualistami (więcej na ten temat zob. „Komentarze IEŚ”, nr 1365; „Komentarze IEŚ”, nr 1354). W ramach obchodów 9 maja zorganizowano serię dyskusji, publikacji, konferencji naukowych i...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komentarze IEŚ 1446

30 września 2025

Szczepan Czarnecki - Zespół Studiów Obywatelskich

Wybory parlamentarne w Republice Czeskiej

W dniach 3-4 października 2025 r. w Republice Czeskiej odbędą się wybory parlamentarne, które zdecydują o kierunku polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa na kolejne cztery lata. Nadchodzące głosowanie nie tylko rozstrzygnie o możliwości utrzymania władzy przez obecną czteropartyjną koalicję (SPOLU i STAN), ale też zweryfikuje odporność dotychczasowej...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komentarze IEŚ 1445

30 września 2025

Agata Domachowska - Zespół Studiów Obywatelskich

Macedonia Północna: nadchodzące wybory władz lokalnych

Na 19 października 2025 r. zaplanowano wybory władz lokalnych w Macedonii Północnej. Głosowanie to będzie ważnym testem dla partii tworzących koalicję rządzącą, która objęła władzę w państwie po ubiegłorocznych wyborach parlamentarnych. Jednocześnie dla opozycji wybory stanowią szansę na odbudowę przynajmniej części utraconego poparcia społecznego. Można...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komentarze IEŚ 1444

30 września 2025

Jędrzej Jander - Zespół Studiów Obywatelskich

Max zamiast WhatsAppa: Rosja centralizuje kontrolę nad komunikacją cyfrową

Od 1 września 2025 r. w Federacji Rosyjskiej obowiązuje prawo nakazujące preinstalację państwowego komunikatora Max na wszystkich nowych smartfonach i tabletach sprzedawanych w tym państwie. Jest to kluczowy element skoordynowanej strategii mającej na celu wypieranie zagranicznych platform z przestrzeni komunikacji obywateli – głównie WhatsApp i Telegram – i...

Więcej →

Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Komentarze IEŚ 1443

30 września 2025

Spasimir Domaradzki - Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Bułgaria: powracający problem praworządności

Przewodnicząca frakcji Odnowić Europę (Renew Europe) w Parlamencie Europejskim, Valérie Hayer, wysłała list do unijnego komisarza do spraw budżetu, zwalczania nadużyć finansowych i administracji publicznej, Piotra Serafina, oraz komisarza do spraw gospodarki i wydajności, wdrażania i upraszczania, Valdisa Dombrovskisa, wzywający do natychmiastowego wstrzymania wypłaty...

Więcej →

Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Komentarze IEŚ 1442

29 września 2025

Krzysztof Fedorowicz - Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Reakcje strony białoruskiej na zamknięcie (i otwarcie) granicy z Polską

12 września 2025 r. Polska zamknęła wszystkie przejścia graniczne z Białorusią, motywując to obawami o bezpieczeństwo w związku z wojskowymi manewrami Zapad-2025 na Białorusi. Spowodowało to szereg problemów, lawinę komentarzy strony białoruskiej oraz aktywizację chińskiej dyplomacji, zainteresowanej bezproblemowym funkcjonowaniem Nowego Jedwabnego Szlaku. Po...

Więcej →

Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Komentarze Brief IEŚ 1441

29 września 2025

Piotr Oleksy - Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Mołdawia stawia na Europę

Wybory do parlamentu Republiki Mołdawii, które odbyły się 28 września 2025 r., wygrała proeuropejska Partia Działania i Solidarności (PAS), która rządzi tym państwem od 2021 r. Swój głos oddało na nią 50,16% wyborców, co daje jej samodzielną większość w 101-osobowym parlamencie. Drugie miejsce zajął prorosyjski Blok Patriotyczny, który poparło 24,19%...

Więcej →

Zespół Pamięci Zbiorowej

Komentarze IEŚ 1440

28 września 2025

Agata Tatarenko - Zespół Pamięci Zbiorowej

Między celebracją a przemilczeniem: rocznicowe wystawy o II wojnie światowej w Republice Czeskiej

W 2025 r. czeskie instytucje podjęły szereg działań upamiętniających 80. rocznicę zakończenia II wojny światowej. Powstał bogaty wachlarz wystaw o zróżnicowanym charakterze – od heroizujących narracji państwotwórczych po próby włączenia dotąd marginalizowanych perspektyw. Ekspozycje, choć innowacyjne w formie i atrakcyjne wizualnie, często ograniczały...

Więcej →

Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Komentarze IEŚ 1439

25 września 2025

Jakub Olchowski - Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Drony i dezinformacja – hybrydowy arsenał Rosji

Rosja od lat konsekwentnie rozwija arsenał działań hybrydowych, łącząc operacje militarne z szeroko zakrojoną dezinformacją. Incydent z września 2025 r., kiedy nad Polską pojawiły się rosyjskie drony, unaocznił skalę i logikę tego podejścia: bezpośrednie działania kinetyczne połączono z operacją psychologiczno-propagandową. Rosja testowała w ten sposób...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1438

23 września 2025

Jakub Bornio | Aleksandra Kuczyńska-Zonik | Damian Szacawa - Zespół Bałtycki

Rosyjska prowokacja nad Estonią – reakcja państw nordyckich i szerszy kontekst bezpieczeństwa

19 września 2025 r. trzy rosyjskie myśliwce MiG-31 naruszyły przestrzeń powietrzną Estonii, penetrując ją na głębokość 10 km. To najdłuższe z tegorocznych naruszeń trwało 12 minut, w trakcie których rosyjskie maszyny bez transponderów przeleciały 170 km nad terytorium Estonii, ignorując próby nawiązania kontaktu radiowego. Prowokacja wpisuje się w serię...

Więcej →

Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Komentarze IEŚ 1437

22 września 2025

Piotr Oleksy - Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Wielka niepewność. Mołdawia przed wyborami parlamentarnymi

28 września 2025 r. w Mołdawii odbędą się wybory parlamentarne. Mają one ogromne znaczenie dla tego państwa oraz całego regionu. Ponowne uzyskanie samodzielnej większości przez proeuropejską Partię Działania i Solidarności wydaje się mało prawdopodobne. Jednocześnie sondaże wskazują, że duża grupa wyborców nadal nie jest zdecydowana, na kogo odda głos....

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1436

19 września 2025

Aleksandra Kuczyńska-Zonik | Marlena Gołębiowska - Zespół Bałtycki

Państwa bałtyckie prowadzą szkolenia w zakresie obsługi i budowy dronów

Państwa bałtyckie – Litwa, Łotwa i Estonia – przeprowadzają obecnie jedną z bardziej ambitnych transformacji w obszarze obrony cywilnej w Europie, koncentrując się na technologiach dronowych jako kluczowym elemencie narodowej odporności. Podejmowane w tym zakresie inicjatywy odzwierciedlają zarówno praktyczne lekcje z wojny na Ukrainie, jak i zwiększone zagrożenie...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1435

18 września 2025

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Węgry wobec importu rosyjskiego gazu ziemnego i południowych szlaków dostaw

Węgry są państwem tranzytowym, którego polityka energetyczna w dużej mierze uzależniona jest od infrastruktury przesyłowej oraz dostaw od zewnętrznych partnerów. Niewielki poziom wydobycia surowców energetycznych, a także ograniczona liczba interkonektorów sprawiają, że Węgry muszą brać tego typu czynniki pod uwagę, kształtując politykę energetyczną. W tym...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1434

17 września 2025

Jakub Bornio - Zespół Bałtycki

NATO uruchamia operację Eastern Sentry – Wschodni Wartownik

W odpowiedzi na prowokacyjne działania Rosji w przestrzeni powietrznej Polski Sojusz Północnoatlantycki uruchomił operację Eastern Sentry. Jest to już druga, po Baltic Sentry, operacja NATO, mająca na celu odstraszanie Rosji. Priorytetem operacji jest zapewnienie ochrony wschodniej flanki NATO poprzez rozlokowanie w regionie systemów wykrywania i neutralizacji środków...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komentarze IEŚ 1433

16 września 2025

Agata Domachowska - Zespół Studiów Obywatelskich

Albania: czwarty rząd premiera Ediego Ramy

Po zdecydowanym zwycięstwie w majowych wyborach parlamentarnych, 11 września 2025 r. został przedstawiony czwarty z rzędu gabinet premiera Ediego Ramy. Mimo że nowy rząd ma do zrealizowania liczne reformy wewnętrzne, jego głównym celem pozostaje uzyskanie członkostwa Albanii w Unii Europejskiej do 2030 r. Pomóc ma w tym powołany „minister AI”, którego zadaniem...

Więcej →

Zespół Pamięci Zbiorowej

Komentarze IEŚ 1432

12 września 2025

Robert Rajczyk - Zespół Pamięci Zbiorowej

Polityczny start kampanii wyborczej na Węgrzech

Mimo że formalnie kampania wyborcza na Węgrzech przed planowanymi najprawdopodobniej na kwiecień 2026 r. wyborami parlamentarnymi jeszcze nie wystartowała, to niedziela 7 września stała się jej faktyczną inauguracją. Tego dnia, oprócz tradycyjnego, dorocznego pikniku Fidesz-KDNP w Kötcse, pierwszy raz nieomal równocześnie i zaledwie kilkaset metrów dalej od imprezy...

Więcej →

Zespół Wschodni

Komentarze IEŚ 1431

12 września 2025

Andrzej Szabaciuk - Zespół Wschodni

Religijny wymiar rosyjskiej agresji: zabiegi o zapewnienie „duchowej suwerenności” Ukrainy

Ustawa o ochronie porządku konstytucyjnego z 20 sierpnia 2024 r. stała się kluczowym instrumentem polityki bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, wymierzonym w religijne podmioty utrzymujące powiązania z agresorem. Jej bezpośrednim adresatem była Ukraińska Cerkiew Prawosławna, postrzegana jako narzędzie rosyjskich wpływów. Po serii działań administracyjnych związanych...

Więcej →

Zespół Pamięci Zbiorowej

Komentarze IEŚ 1430

10 września 2025

Robert Rajczyk - Zespół Pamięci Zbiorowej

Problemy węgierskiego budżetu

Pomimo przekroczenia przez dług publiczny poziomu trzech czwartych PKB Węgier, dwie główne partie polityczne prześcigają się w obietnicach obniżenia podatków. Rządząca koalicja zapowiada podwojenie kwoty wolnej od podatku dla rodzin, zwolnienie z podatku dochodowego dla matek z co najmniej dwójką dzieci oraz finansowany przez państwo preferencyjny, 3-procentowy...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1429

9 września 2025

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Mołdawia: transformacja sektora gazowego i dążenie do niezależności energetycznej

Transformacja mołdawskiego rynku gazu ziemnego jest jednym z najbardziej dynamicznych procesów w sektorze energii w Europie Środkowej. Jeszcze kilka lat temu Gazprom kontrolował praktycznie całość dostaw, a Moldovagaz – spółka, w której rosyjski koncern posiada 50% akcji – miał monopol na import, sprzedaż i dystrybucję tego surowca. Po wygaśnięciu kontraktu...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1428

5 września 2025

Damian Szacawa - Zespół Bałtycki

Wybory parlamentarne w Norwegii: kryzys koalicyjny jako katalizator zmian

Wybory parlamentarne w Norwegii, zaplanowane na 8 września 2025 r., odbywają się po rozpadzie koalicji rządowej między Partią Pracy a Partią Centrum, spowodowanym sporem o wdrożenie dyrektyw energetycznych UE. Kampanię zdominowały kwestie imigracji oraz rosnących kosztów życia, co przełożyło się na wzrost poparcia dla Partii Postępu do ponad 20%. Ostatnie...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komentarze IEŚ 1427

4 września 2025

Agata Domachowska - Zespół Studiów Obywatelskich

Kosowo: wielomiesięczny kryzys polityczny

W następstwie wyborów parlamentarnych, które odbyły się w Kosowie w lutym 2025 r., państwo pogrążyło się w politycznym impasie. Kryzys wynikał z braku możliwości wyłonienia nowego przewodniczącego parlamentu, co uniemożliwiało jego ukonstytuowanie się. Parlament zdołał się ukonstytuować dopiero 26 sierpnia, po kilkudziesięciu bezowocnych głosowaniach. Sam...

Więcej →

Zespół narracji historycznych i historii stosowanej

Komentarze IEŚ 1426

4 września 2025

Jędrzej Piekara - Zespół narracji historycznych i historii stosowanej

Black Ribbon Day – w jaki sposób i dzięki komu Zachód pamięta o 23 sierpnia 1939 r.

Spór o interpretację paktu 23 sierpnia 1939 r. podpisanego przez III Rzeszę i ZSRR stał się jednym z najtrwalszych dylematów pamięci dotyczących II wojny światowej. ZSRR poniósł ogromne ofiary i odegrał decydującą rolę w pokonaniu III Rzeszy, co sprzyjało apologetycznej narracji. Z drugiej strony jednak już we wczesnym powojennym dyskursie pojawiały się...

Więcej →

Zespół Pamięci Zbiorowej

Komentarze IEŚ 1425

3 września 2025

Łukasz Lewkowicz - Zespół Pamięci Zbiorowej

Słowacja: premier Fico oskarża Wielką Brytanię o ingerencję w wybory parlamentarne

29 lipca 2025 r. premier Robert Fico (Smer-SSD) na briefingu prasowym oskarżył władze w Londynie o ingerencję w wybory parlamentarne w 2023 r., powołując się na doniesienia brytyjskiego portalu Declassified UK. Zdaniem strony słowackiej, brytyjskie władze miały finansować – poprzez agencję medialną Zinc Network – dziennikarzy i influencerów wspierających...

Więcej →

Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Komentarze IEŚ 1424

2 września 2025

Jakub Olchowski - Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Długa droga do pokoju

Spotkania w USA, które miały przynieść przełom w sprawie wojny rosyjsko-ukraińskiej, ujawniły raczej słabość Zachodu i rosnącą przewagę Rosji. Donald Trump, unikając realnej presji na Moskwę, wzmocnił pozycję Władimira Putina, który odzyskał międzynarodową wiarygodność i swobodę kontynuowania działań wojennych. Europa – bardziej aktywna, ale podzielona...

Więcej →

Zespół Wschodni

Komentarze IEŚ 1423

1 września 2025

Hanna Bazhenova - Zespół Wschodni

Zmiany na historycznym froncie Ukrainy: ustawa o państwowej polityce pamięci narodowej

Pełnoskalowa inwazja Rosji skłoniła władze Ukrainy do ponownego przemyślenia polityki pamięci narodowej. Najnowszą zmianą było przyjęcie 21 sierpnia 2025 r. ustawy o polityce państwowej w zakresie pamięci narodowej, która określiła m.in. cel, główne zasady, zadania i podstawy prawne tej polityki, a także jej podmioty oraz ich uprawnienia. Dokument po raz pierwszy...

Więcej →