Komentarze IEŚ | Instytut Europy Środkowej

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1497

9 stycznia 2026

Damian Szacawa | Marlena Gołębiowska - Zespół Bałtycki

Silver economy w Europie Środkowo-Wschodniej i Północnej

Państwa Europy Środkowo-Wschodniej stoją w obliczu radykalnej transformacji demograficznej, której skala i tempo w najbliższych dekadach zdefiniują fundamenty ich modeli społeczno-gospodarczych. W 2025 r. osoby powyżej 50. roku życia stanowiły już 40,2% populacji państw tego regionu, a do 2050 r. ich udział wzrośnie do 48,3%. Oznacza to, że w perspektywie jednego...

Więcej →

Zespół narracji historycznych i historii stosowanej

Komentarze IEŚ 1496

8 stycznia 2026

Jędrzej Piekara - Zespół narracji historycznych i historii stosowanej

Podstawowe pojęcia rosyjskiej geopolityki po 2022 r.: Eurazja

Współczesna rosyjska narracja geopolityczna po 2022 r. opiera się na zestawie pojęć służących interpretacji i legitymizacji długotrwałej konfrontacji z Zachodem – bezpośrednio z Ukrainą, pośrednio z państwami NATO. Jednym z kluczowych elementów tej narracji jest eurazjatyzm, którego geneza sięga myśli politycznej części rosyjskiej emigracji po 1917 r.,...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1495

31 grudnia 2025

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Serbska spółka Naftna Industrija Srbije bliska zmiany struktury właścicielskiej

Proces sprzedaży udziałów rosyjskich przedsiębiorstw w Naftna Industrija Srbije (NIS) stanowi jeden z najbardziej złożonych przypadków wymuszonej restrukturyzacji właścicielskiej w europejskim sektorze rafineryjno-paliwowym od czasu wprowadzenia sankcji wobec Rosji po 2022 r. Spółka NIS, jako operator jedynej rafinerii w Serbii oraz kluczowy dostawca paliw na Bałkanach...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1494

30 grudnia 2025

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Nowe kontrakty na dostawy gazu ziemnego na Węgry: ograniczona zmiana kursu

W ostatnich latach polityka energetyczna Węgier oddziałuje nie tylko na sytuację gospodarczą i geopolityczną Unii Europejskiej, ale również na kwestie bezpieczeństwa transatlantyckiego. Węgry pozostają jednym z najbardziej uzależnionych od rosyjskiego gazu ziemnego państw UE, chociaż równolegle podejmują działania na rzecz dywersyfikacji źródeł dostaw, które...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1493

23 grudnia 2025

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Grabieże rosyjskich archeologów na okupowanych terytoriach Ukrainy

Na początku grudnia 2025 r. funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w Polsce zatrzymali rosyjskiego archeologa Aleksandra Butiagina, poszukiwanego przez ukraińskie władze w związku z nielegalnymi wykopaliskami na Krymie. To nie jedyny przypadek przestępstw wobec dziedzictwa archeologicznego na okupowanych terytoriach Ukrainy, bowiem rosyjscy naukowcy nie tylko...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1492

23 grudnia 2025

Jakub Bornio - Zespół Bałtycki

Narodowa Strategia Bezpieczeństwa USA a bezpieczeństwo Europy Środkowo-Wschodniej

Narodowa Strategia Bezpieczeństwa USA, opublikowana przez administrację Donalda Trumpa, jest fundamentalnym dokumentem diagnozującym przemiany w międzynarodowym środowisku bezpieczeństwa oraz kreślącym działania tego państwa z zakresu adaptacji do nowych uwarunkowań geopolitycznych. Założenia Strategii mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa państw Europy...

Więcej →

Zespół Wschodni

Komentarze IEŚ 1491

22 grudnia 2025

Bartłomiej Krzysztan - Zespół Wschodni

Nowy etap konfliktu państwo – Kościół w Armenii

Już ponad pół roku w Armenii toczy się spór na linii państwo – Ormiański Kościół Apostolski. Jego głównymi postaciami są premier Nikol Paszinian oraz katolikos Karekin II. Konflikt wykracza znacząco poza personalne animozje, będąc zarówno elementem wewnętrznej rozgrywki politycznej, jak i szerszego sporu o strategiczną pozycję państwa. Przyczyny i spór....

Więcej →

Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Komentarze IEŚ 1490

22 grudnia 2025

Krzysztof Fedorowicz - Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Prawo w służbie autorytaryzmu. Legislacyjne zmiany, które prowadzą do eliminacji społeczeństwa obywatelskiego i upadku demokracji w Gruzji

W wyniku zmian prawnych przeprowadzonych w Gruzji w latach 2024-2025, doszło do znacznego ograniczenia swobód obywatelskich oraz możliwości funkcjonowania organizacji pozarządowych. Rządzące w Gruzji od 2012 r. Gruzińskie Marzenie wykorzystuje prawo do eliminacji ostatnich przejawów niesubordynacji ze strony obywateli, niezadowolonych z porzucenia europejskich aspiracji i...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1489

18 grudnia 2025

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Media a sprawa polska. Spory o środki masowego przekazu na Litwie i Łotwie

Decyzja likwidatora TVP o reorganizacji TVP Polonia i drastycznym ograniczeniu przyszłorocznego budżetu TVP Wilno, protesty dziennikarzy na Litwie oraz planowane ograniczenia polskojęzycznych mediów publicznych na Łotwie to wyzwania, z którymi mierzą się instytucje na Litwie i Łotwie. Kroplówka dla TVP Wilno. Decyzja likwidatora TVP, obejmująca restrukturyzację TVP...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komentarze Brief IEŚ 1488

16 grudnia 2025

Agata Domachowska - Zespół Studiów Obywatelskich

Proces akcesyjny Czarnogóry do Unii Europejskiej – zamknięcie kolejnych pięciu rozdziałów

12 grudnia odbyły się posiedzenia Grupy Roboczej ds. Rozszerzenia i Krajów Negocjujących Przystąpienie do Unii Europejskiej (Council Working Party on Enlargement and Countries Negotiating Accession, COELA) oraz Komitetu Stałych Przedstawicieli (COREPER II). W ich trakcie uzgodniono, że Czarnogóra do końca roku zamknie jedynie trzy rozdziały negocjacyjne, zamiast pięciu...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komentarze Brief IEŚ 1487

16 grudnia 2025

Agata Domachowska - Zespół Studiów Obywatelskich

„Wszyscy jednocześnie”: propozycja prezydenta Serbii w sprawie przystąpienia Bałkanów Zachodnich do Unii Europejskiej

10 grudnia 2025 r. prezydent Serbii Aleksandar Vučić odbył w Brukseli spotkanie z przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen oraz przewodniczącym Rady Europejskiej Antóniem Costą. Tuż przed planowaną wizytą w stolicy Belgii serbski przywódca przedstawił propozycję dotyczącą dalszego rozszerzenia Unii Europejskiej, postulując jednoczesne...

Więcej →

Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Komentarze IEŚ 1486

16 grudnia 2025

Spasimir Domaradzki - Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Bułgaria: dymisja rządu Rosena Żeljazkowa. Społeczeństwo przeciwko państwu zawłaszczonemu

11 grudnia 2025 r. rząd Rosena Żeljazkowa podał się do dymisji. Jej powodem były największe od 1989 r. społeczne protesty, które ogarnęły cały kraj. Bezpośrednią przyczyną społecznego sprzeciwu był kształt budżetu zaplanowanego na przyszły rok. Po prowokacjach wobec uczestników ze strony liderów GERB – Bojko Borisowa i DPS-NP – Deljana Peewskiego kolejne...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komentarze IEŚ 1485

10 grudnia 2025

Szczepan Czarnecki - Zespół Studiów Obywatelskich

Republika Czeska: formowanie rządu w Czechach i perspektywa wotum zaufania

Proces formowania nowego rządu po zwycięstwie ANO cechuje się dużą dynamiką, ale też wyraźnymi napięciami politycznymi. Według zapowiedzi przewodniczącego Izby Poselskiej, Tomia Okamury (SPD), gabinet tworzony przez ANO, SPD i Zmotoryzowanych ma zostać powołany kilka dni po mianowaniu Andreja Babiša na stanowisko premiera, zaś głosowanie nad wotum zaufania...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komentarze IEŚ 1484

9 grudnia 2025

Szczepan Czarnecki - Zespół Studiów Obywatelskich

Republika Czeska: nowy premier i jego konflikt interesów

9 grudnia 2025 r. prezydent Republiki Czeskiej Petr Pavel powołał Andreja Babiša na stanowisko premiera. Nominacja była uzależniona od definitywnego oddzielenia władzy publicznej Babiša od jego interesów biznesowych, tj. rozwiązania wieloletniego konfliktu interesów dotyczącego holdingu Agrofert. Pod presją prezydenta oraz w świetle orzecznictwa Sądu Konstytucyjnego...

Więcej →

Zespół Pamięci Zbiorowej

Komentarze IEŚ 1483

1 grudnia 2025

Robert Rajczyk - Zespół Pamięci Zbiorowej

Kolejne nieuzgodnione z Unią Europejską i NATO spotkanie Viktora Orbána z Władimirem Putinem

Czwarta od wybuchu wojny bezpośrednia rozmowa węgierskiego premiera i rosyjskiego prezydenta, przeprowadzona podczas spotkania w Moskwie 28 listopada 2025 r., przyniosła Viktorowi Orbánowi realizację doraźnych celów politycznych i gospodarczych. Natomiast Władimir Putin po raz kolejny zaprezentował się jako przywódca, który ma wpływ na politykę jednego z państw...

Więcej →

Zespół Pamięci Zbiorowej

Komentarze IEŚ 1482

30 listopada 2025

Robert Rajczyk - Zespół Pamięci Zbiorowej

Decydująca faza prekampanii wyborczej węgierskiej opozycji

Borykająca się z kryzysem wizerunkowym, ale ciesząca największą popularnością w sondażach opinii publicznej partia Szacunek i Wolność (Tisztelet és Szabadság, TISZA) próbuje odzyskać przewagę w dyskursie publicznym, organizując prawybory kandydatów do ubiegania się o mandaty poselskie w jednomandatowych okręgach wyborczych w wyborach parlamentarnych...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komentarze IEŚ 1481

29 listopada 2025

Jędrzej Jander - Zespół Studiów Obywatelskich

Nowa strategia polityki narodowościowej Federacji Rosyjskiej: postępująca sekurytyzacja kwestii tożsamościowych

25 listopada 2025 r. prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin podpisał dekret nr 858, mocą którego zatwierdził nową strategię polityki narodowościowej Rosji na lata 2026-2036. W porównaniu z poprzednimi wersjami dokument zawiera zapisy, które świadczą o postępującej sekurytyzacji kwestii narodowościowej w Federacji Rosyjskiej. Można go traktować zarówno jako...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komentarze IEŚ 1480

29 listopada 2025

Agata Domachowska - Zespół Studiów Obywatelskich

Kosowo: między wyborami lokalnymi a przedterminowymi wyborami parlamentarnymi

Od początku 2025 r. w Kosowie trwa przedłużająca się niestabilność polityczna, wynikająca z impasu w procesie konstytuowania parlamentu oraz braku możliwości utworzenia nowego rządu. W rezultacie 28 grudnia odbędą się drugie w tym roku wybory parlamentarne. Zostaną one zorganizowane po niedawnych wyborach lokalnych, które potwierdziły głęboką polaryzację...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1479

28 listopada 2025

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Słowackie wyzwania dotyczące zapewnienia dostępności gazu ziemnego

Słowacja znajduje się w trudnym momencie procesu zabezpieczania dostaw gazu ziemnego, co wynika z zakończenia tranzytu surowca z Rosji przez Ukrainę na początku 2025 r., przesunięcia rosyjskich dostaw na gazociąg TurkStream oraz sankcji Unii Europejskiej w zakresie zakazu importu tego surowca ze Wschodu w kolejnych latach. Wyzwanie stanowi nie tylko zmiana źródła...

Więcej →

Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Komentarze Brief IEŚ 1478

28 listopada 2025

Krzysztof Fedorowicz - Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Łukaszenka uwolnił z więzienia dwóch katolickich księży

20 listopada 2025 r. biuro prasowe Konferencji Biskupów Katolickich Białorusi poinformowało, że tego dnia zostało uwolnionych z więzienia dwóch katolickich księży, odbywających długoletnie wyroki sądowe. Wolność odzyskał ksiądz Henryk Okołotowicz, 65-letni proboszcz kościoła katolickiego w Wołożynie. To znany i szanowany na Białorusi ksiądz, który w czasach...

Więcej →

Zespół narracji historycznych i historii stosowanej

Komentarze IEŚ 1477

27 listopada 2025

Jędrzej Piekara - Zespół narracji historycznych i historii stosowanej

Podstawowe pojęcia rosyjskiej geopolityki po 2022 r.: światowa większość i mniejszość

Aby zrozumieć podstawowe pojęcia i założenia współczesnej rosyjskiej geopolityki, musimy sięgnąć zarówno do oficjalnych dokumentów państwowych, jak i do publikacji o charakterze quasi-encyklopedycznym i quasi-naukowym, takich jak Nowy słownik dyplomatyczny, gdzie zarysowane są kluczowe elementy ideologiczne towarzyszące rosyjskiej wizji ładu międzynarodowego[1]....

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1476

26 listopada 2025

Aleksandra Kuczyńska-Zonik - Zespół Bałtycki

Litwa: kulminacja miesiąca protestów „Jesteśmy kulturą”

Od września 2025 r. trwają protesty środowisk związanych z kulturą i ich sympatyków, domagających się odsunięcia partii Świt Niemna od procesu nominacji osób w ministerstwie kultury. Rozbieżności w tej kwestii między koalicjantami – Litewską Partią Socjaldemokratyczną i Świtem Niemna – oraz Pałacem Prezydenckim, a następnie zatwierdzenie na stanowisku...

Więcej →

Zespół Studiów Obywatelskich

Komenatrze IEŚ 1475

25 listopada 2025

Agata Domachowska - Zespół Studiów Obywatelskich

Albania: konsekwentne wzmacnianie relacji z Włochami

W połowie listopada 2025 r. w Rzymie odbyło się pierwsze w historii spotkanie międzyrządowe Włoch i Albanii, zwołane w celu dalszego zacieśniania współpracy między oboma państwami. Wydarzenie to zaowocowało podpisaniem kilkunastu porozumień, dotyczących współpracy w takich obszarach, jak m.in. (cyber)bezpieczeństwo, zarządzanie migracją, energetyka, inwestycje...

Więcej →

Zespół Bałtycki

Komentarze IEŚ 1474

24 listopada 2025

Michał Paszkowski - Zespół Bałtycki

Sankcje USA wobec Lukoil: implikacje dla bezpieczeństwa energetycznego Bułgarii, Rumunii oraz Serbii

Sankcje USA wobec rosyjskich koncernów energetycznych, w tym Lukoil, które weszły w życie w listopadzie 2024 r., stały się punktem zwrotnym dla bezpieczeństwa energetycznego państw Europy Środkowej. Państwa dotychczas silnie powiązane z aktywami Lukoil oraz logistyką dostaw z Rosji, m.in. Bułgaria, Rumunia oraz Serbia, zostały zmuszone do podjęcia...

Więcej →

Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Komentarze IEŚ 1473

20 listopada 2025

Krzysztof Fedorowicz - Zespół Integracji i Konfliktów w Europie

Nowelizacje ustaw o bezpieczeństwie wojskowym i obronności Republiki Białorusi

W wyniku przeprowadzonych w ostatnich latach zmian aktów prawnych dotyczących obrony narodowej, bezpieczeństwa Państwa Związkowego oraz koncepcji bezpieczeństwa narodowego Białorusi, pod koniec 2025 r. rozpoczęto proces nowelizacji wszystkich ustaw o bezpieczeństwie wojskowym i obronności. Nowe regulacje mają być dostosowane do bieżącej sytuacji geopolitycznej....

Więcej →