Przejdź do treści
Instytut Europy Środkowej/Komentarze IEŚ

Komentarze IEŚ

Komentarze IEŚ 1611
7 maja 2026
Aleksandra Kuczyńska-Zonik

Dyplomacja naukowa jako instrument wpływu Rosji w regionie Morza Bałtyckiego

Dyplomacja naukowa, tradycyjnie postrzegana jako narzędzie współpracy i budowania zaufania między państwami, w przypadku Rosji coraz częściej traktowana jest instrumentalnie. W regionie Morza Bałtyckiego współpraca akademicka, badania naukowe i działalność ekspercka są wykorzystywane przez Federację Rosyjską jako element szerszej strategii wpływu – służącej...

Więcej: Dyplomacja naukowa jako instrument wpływu Rosji w regionie Morza Bałtyckiego
Komentarze IEŚ 1610
6 maja 2026
Jędrzej Piekara

Dzień Zwycięstwa 2026 r. – defensywa, decentralizacja i erozja

Zaplanowane na 9 maja 2026 r. obchody 81. rocznicy zakończenia II wojny światowej w Europie zapowiadają się jako wydarzenie radykalnie odmienne od ubiegłorocznych jubileuszowych uroczystości (zob. „Komentarze IEŚ”, nr 1301, 1345, 1354, 1365, 1447). Kluczowe komponenty obchodów: defilada wojskowa na Placu Czerwonym, lista zagranicznych delegacji oraz format akcji...

Więcej: Dzień Zwycięstwa 2026 r. – defensywa, decentralizacja i erozja
Komentarze IEŚ 1609
6 maja 2026
Agata Domachowska

Kosowo: trzecie wybory parlamentarne w niespełna dwa lata

Niepowodzenie związane z wyborem prezydenta ponownie stawia Kosowo przed koniecznością przeprowadzenia przedterminowych wyborów parlamentarnych. Ich termin został wyznaczony na 7 czerwca. Wybory mogą doprowadzić do częściowej zmiany układu sił politycznych, jednak nie gwarantują rozwiązania kryzysu instytucjonalnego. Bez porozumienia i gotowości do kompromisu między...

Więcej: Kosowo: trzecie wybory parlamentarne w niespełna dwa lata
Komentarze IEŚ 1608
5 maja 2026
Anton Saifullayeu

Polityka Białorusi. Przegląd informacyjno-analityczny (kwiecień 2026)

Tekst powstał we współpracy z iSANS Kwestie bezpieczeństwa Sytuacja w sferze bezpieczeństwa regionalnego oceniana jest w Mińsku jako „stabilnie napięta”, a ogólny trend jako „negatywny”. Nie ma jednak oznak wskazujących na przygotowania do operacji wojskowej z terytorium Białorusi. W retoryce reżimu coraz silniej akcentowany jest dalszy wzrost napięcia, choć...

Więcej: Polityka Białorusi. Przegląd informacyjno-analityczny (kwiecień 2026)
Komentarze IEŚ 1607
4 maja 2026
Jakub Olchowski

Ukraina po porażce Orbána – powściągliwość i oczekiwanie

Zwycięstwo Pétera Magyara i porażka Viktora Orbána zostały w Ukrainie przyjęte z umiarkowanym optymizmem. Choć zniknięcie jednego z głównych krytyków Kijowa w UE otwiera nowe możliwości współpracy, reakcje polityków i ekspertów pozostają powściągliwe. Z ukraińskiej perspektywy nie oznacza to przełomu, lecz raczej korektę dotychczasowej, pragmatycznej...

Więcej: Ukraina po porażce Orbána – powściągliwość i oczekiwanie
Komentarze IEŚ 1606
1 maja 2026
Andrzej Szabaciuk

Problem reformy systemu mobilizacji i kwestia statusu uchodźców wojennych z Ukrainy w Europie

Ukraiński system mobilizacyjny znajduje się w fazie głębokiej niewydolności. Mimo zapowiadanych reform i prób profesjonalizacji armii kluczowe wyzwania pozostają nierozwiązane. Sytuację komplikuje dwuznaczna polityka Ukrainy – rozmijanie się założeń z konkretnymi decyzjami. Dodatkowo europejskie państwa modyfikują swoje podejście do uchodźców ukraińskich,...

Więcej: Problem reformy systemu mobilizacji i kwestia statusu uchodźców wojennych z Ukrainy w Europie
Komentarze IEŚ 1605
1 maja 2026
Michał Paszkowski

Ukraiński sektor jądrowy 40 lat po katastrofie w Czarnobylu

Cztery dekady po katastrofie w Czarnobylu można zaobserwować, że ukraiński sektor jądrowy został trwale przestawiony na zarządzanie ryzykiem, a więc zamiast ekspansji, priorytetem stały się bezpieczeństwo, niezawodność i odporność systemu. Trwająca wojna dodatkowo przetestowała ten model, ujawniając krytyczną zależność stabilnej generacji energii elektrycznej...

Więcej: Ukraiński sektor jądrowy 40 lat po katastrofie w Czarnobylu
Komentarze IEŚ 1604
30 kwietnia 2026
Bartłomiej Krzysztan

Ludobójstwo Ormian i nowa polityka pamięci w Armenii

24 kwietnia celebrowano 111. rocznicę ludobójstwa Ormian – Mec Jeghern. W Erywaniu odbył się zwyczajowy marsz z pochodniami, a solidarność w upamiętnieniu widoczna była również w obchodach organizowanych w ormiańskich diasporach na całym świecie. Tegoroczna rocznica nie różniła się od tradycyjnych komemoracji, niemniej okoliczności związane ze zmianami w...

Więcej: Ludobójstwo Ormian i nowa polityka pamięci w Armenii
Komentarze IEŚ 1603
30 kwietnia 2026
Robert Rajczyk

Symboliczne wymiary przetasowań powyborczych na Węgrzech

Akcentowanie znaczenia symboli węgierskiej państwowości w polityce, zwiększona reprezentacja kobiet w Zgromadzeniu Narodowym, otwarcie na współpracę z dziennikarzami i utworzenie dodatkowych komisji parlamentarnych – to zapowiedzi nowej jakości w węgierskiej polityce. Zmiany zadeklarował Péter Magyar, przyszły premier i jednocześnie lider partii Szacunek i Wolność...

Więcej: Symboliczne wymiary przetasowań powyborczych na Węgrzech
Komentarze IEŚ 1602
29 kwietnia 2026
Aida Topić

Od wyników wyborów do niepewności politycznej: tworzenie koalicji po wyborach w Słowenii w 2026 roku

Wybory parlamentarne w Słowenii w 2026 r. nie wyłoniły jednoznacznego zwycięzcy, otwierając tym samym przestrzeń dla złożonych negocjacji koalicyjnych. Niewielka różnica między dwiema głównymi partiami, Svobodą i SDS, w połączeniu z ich znaczącymi różnicami ideologicznymi, ogranicza możliwe opcje koalicyjne i przyczynia się do zwiększonej niepewności...

Więcej: Od wyników wyborów do niepewności politycznej: tworzenie koalicji po wyborach w Słowenii w 2026 roku
Komentarze IEŚ 1601
28 kwietnia 2026
Jędrzej Piekara

Ustawa nr 1181659-8. Instytucjonalizacja pretekstu zbrojnej interwencji Kremla

19 marca 2026 r. Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej wniosło do Dumy Państwowej projekt ustawy nr 1181659-8 „O zmianie artykułu 6 ustawy federalnej o obywatelstwie Federacji Rosyjskiej i artykułu 10 ustawy federalnej o obronie”. 14 kwietnia 2026 r. izba niższa parlamentu przyjęła go w pierwszym czytaniu bez żadnego głosu sprzeciwu czy wstrzymującego się....

Więcej: Ustawa nr 1181659-8. Instytucjonalizacja pretekstu zbrojnej interwencji Kremla
Komentarze IEŚ 1600
24 kwietnia 2026
Aleksandra Kuczyńska-Zonik | Jędrzej Piekara

Rosyjska dezinformacja w państwach bałtyckich nadal aktualna – casus republik separatystycznych

Historyczne doświadczenia państw bałtyckich związane z ruchami autonomicznymi mniejszości narodowych po rozpadzie ZSRR tworzą podatny grunt dla obecnych operacji informacyjnych. Współczesna propaganda rosyjska próbuje rekonstruować i aktualizować dawne napięcia, nadając im pozór ciągłości. W ten sposób odległe historycznie wydarzenia wykorzystywane są jako...

Więcej: Rosyjska dezinformacja w państwach bałtyckich nadal aktualna – casus republik separatystycznych
Komentarze IEŚ 1599
24 kwietnia 2026
Agata Domachowska

IV Szczyt Albańskiej Diaspory: polityczne gesty bez konkretnych decyzji

W dniach 13-15 kwietnia 2026 r. w Tiranie odbył się z inicjatywy premiera Ediego Ramy IV Szczyt Albańskiej Diaspory, zorganizowany przez albańskie Ministerstwo ds. Europy i Spraw Zagranicznych, mający na celu wzmocnienie współpracy i więzi między Albanią a jej społecznościami za granicą. Czwarty Szczyt Albańskiej Diaspory (Samiti IV i Diasporës Shqiptare)[1],...

Więcej: IV Szczyt Albańskiej Diaspory: polityczne gesty bez konkretnych decyzji
Komentarze IEŚ 1598
23 kwietnia 2026
Michał Paszkowski

Odbudowa zapasów gazu ziemnego w Europie Środkowej w trudnych uwarunkowaniach geopolitycznych

Odbudowa zapasów gazu ziemnego w Europie w 2026 r. odbywa się w warunkach podwyższonej niepewności, wynikającej z jednoczesnych zaburzeń dostępności gazu ziemnego w formie skroplonej (LNG) oraz napięć geopolitycznych na Bliskim Wschodzie. Niski poziom wypełnienia pojemności magazynowych po sezonie zimowym (ok. 29%) zwiększa skalę wyzwania, a niekorzystne sygnały...

Więcej: Odbudowa zapasów gazu ziemnego w Europie Środkowej w trudnych uwarunkowaniach geopolitycznych
Komentarze IEŚ 1597
22 kwietnia 2026
Marlena Gołębiowska

Dwie prędkości. Adopcja AI w transporcie Polski i Litwy na tle Europy Środkowej

Sektor transportu należy do tych, w których argumenty za wdrożeniem sztucznej inteligencji są wyjątkowo przekonujące: ogromne ilości danych operacyjnych, niskie marże i silna presja konkurencyjna sprawiają, że nawet niewielka poprawa efektywności przekłada się bezpośrednio na wyniki przedsiębiorstw. Tymczasem zdecydowana większość firm transportowych w Europie...

Więcej: Dwie prędkości. Adopcja AI w transporcie Polski i Litwy na tle Europy Środkowej
Komentarze IEŚ 1596
21 kwietnia 2026
Agata Tatarenko

Polityka pamięci jako narzędzie władzy na Węgrzech

W ostatnich latach na Węgrzech doszło do wyraźnej centralizacji polityki pamięci. Poprzez kontrolę nad instytucjami badawczymi, muzeami oraz narracją historyczną w przestrzeni publicznej państwo uzyskało dominującą pozycję w kształtowaniu obrazu przeszłości. Proces ten wpływał nie tylko na sposób interpretacji przeszłości, lecz także na funkcjonowanie debaty...

Więcej: Polityka pamięci jako narzędzie władzy na Węgrzech
Komentarze IEŚ 1595
21 kwietnia 2026
Piotr Oleksy

Reżim hybrydowy? Mołdawia obniża pozycję w rankingu demokracji

Democracy Index zmienił klasyfikację Mołdawii – państwo, uznawane w ostatnich latach za „wadliwą demokrację”, zostało zaliczone do grupy „reżimów hybrydowych”. Jest to pokłosie działań będących odpowiedzią na rosyjską ingerencję w proces wyborczy w 2025 r. Zmiana ta nie wpłynie istotnie na relacje z zachodnimi partnerami. Władze Mołdawii muszą jednak...

Więcej: Reżim hybrydowy? Mołdawia obniża pozycję w rankingu demokracji
Komentarze IEŚ 1594
20 kwietnia 2026
Michał Paszkowski

Wygrana partii TISZA i potencjalna zmiana polityki energetycznej Węgier

Wygrana partii TISZA (Tisztelet és Szabadság Párt) w wyborach parlamentarnych na Węgrzech w 2026 r. może zainicjować korektę polityki energetycznej państwa, która w ostatnich latach opierała się na zależności od dostaw rosyjskich surowców (ropa naftowa i gaz ziemny) oraz na współpracy jądrowej w ramach projektu Paks II. Skala i tempo ewentualnych zmian będą...

Więcej: Wygrana partii TISZA i potencjalna zmiana polityki energetycznej Węgier
Komentarze IEŚ 1593
17 kwietnia 2026
Jędrzej Piekara

Zachód – organizacja niepożądana w Rosji

10 kwietnia 2026 r. Prokuratura Generalna Federacji Rosyjskiej wpisała Uniwersytet Stanforda na listę „organizacji niepożądanych”. Dziesięć dni wcześniej, 31 marca, ten sam los spotkał Uniwersytet Tuftsa wraz z jego prestiżową Fletcher School of Law and Diplomacy. Obie decyzje są zwieńczeniem procesu eliminowania zachodnich instytucji akademickich z rosyjskiej...

Więcej: Zachód – organizacja niepożądana w Rosji
Komentarze IEŚ 1592
17 kwietnia 2026
Jędrzej Jander

Rosja: uderzenie w VPN jako kolejny krok w budowie „suwerennego Internetu”

W marcu i kwietniu 2026 r. władze Federacji Rosyjskiej zainicjowały nowy etap działań wymierzonych w usługi VPN[1], stanowiące kluczowe narzędzie omijania cenzury i uzyskiwania dostępu do domen internetowych zablokowanych w standardowym trybie połączenia. Dotychczasowa strategia państwa opierała się przede wszystkim na blokowaniu VPN na poziomie infrastruktury...

Więcej: Rosja: uderzenie w VPN jako kolejny krok w budowie „suwerennego Internetu”
Komentarze IEŚ 1591
16 kwietnia 2026
Robert Rajczyk

Wyzwania dla nowego rządu Węgier

Oficjalne wyniki wyborów parlamentarnych na Węgrzech z 12 kwietnia 2026 r. mają zostać ogłoszone najpóźniej do 4 maja. Zgodnie z ustawą zasadniczą, prezydent zwołuje sesję inauguracyjną nowego parlamentu w ciągu trzydziestu dni od wyborów. Rząd Pétera Magyara – lidera partii Szacunek i Wolność (Tisztelet és Szabadság, TISZA) – który ma powstać,...

Więcej: Wyzwania dla nowego rządu Węgier
Komentarze IEŚ 1590
16 kwietnia 2026
Bartłomiej Krzysztan

Paszinian jedzie do Moskwy. Relacje rosyjsko-armeńskie w przededniu wyborów

1 kwietnia 2026 r. premier Armenii Nikol Paszinian odbył oficjalną wizytę w Moskwie. Wizyta robocza, której agenda obejmowała głównie sprawy bieżące – porozumienia dotyczące rekonstrukcji infrastruktury oraz przyszłości energetycznej kaukaskiej republiki – jest również probierzem relacji armeńsko-rosyjskich w dłuższej perspektywie.  Ekonomia,...

Więcej: Paszinian jedzie do Moskwy. Relacje rosyjsko-armeńskie w przededniu wyborów
Komentarze IEŚ 1589
15 kwietnia 2026
Jędrzej Piekara

„Polska rusofobia” i Katyń: wystawa RVIO przy Memoriale Katyńskim

W dniach 9-10 kwietnia 2026 r. Rosyjskie Towarzystwo Wojskowo-Historyczne (RVIO) otworzyło plenerową wystawę zatytułowaną „Dziesięć wieków polskiej rusofobii”. Ekspozycję ulokowano na terenie Państwowego Kompleksu Memorialnego „Katyń” w obwodzie smoleńskim – w bezpośrednim sąsiedztwie polskiego cmentarza wojennego, gdzie spoczywają ofiary sowieckich...

Więcej: „Polska rusofobia” i Katyń: wystawa RVIO przy Memoriale Katyńskim
Komentarze IEŚ 1588
14 kwietnia 2026
Agata Domachowska

Macedonia Północna: protesty albańskich studentów prawa

Grupa macedońskich studentów prawa domaga się możliwości składania egzaminu prawniczego w języku albańskim. Obecnie jest to możliwe jedynie w języku macedońskim. Studenci powołują się na konstytucję państwa oraz ustawę o użyciu języków, przyjętą w 2018 r. W odpowiedzi na postulat premier Hristijan Mickoski zapowiada powołanie specjalnej grupy ekspertów....

Więcej: Macedonia Północna: protesty albańskich studentów prawa
Komentarze Brief IEŚ 1587
13 kwietnia 2026
Robert Rajczyk

Alternacja władzy politycznej na Węgrzech

Nieoficjalne wciąż wyniki wyborów parlamentarnych z 12 kwietnia wskazują na bezprecedensowe zwycięstwo partii Szacunek i Wolność (Tisztelet és Szabadság, TISZA) nad dotychczasową koalicją rządzącą. Przyczyn wyborczej porażki Fidesz-KDNP upatrywać można w skutecznej komunikacji politycznej oraz trafnej diagnozie problemów społecznych ze strony opozycyjnej – jak...

Więcej: Alternacja władzy politycznej na Węgrzech
Informacje z kraju i świata